Czym NIE JEST fundacja rodzinna?

Zdjęcie: Czym NIE JEST fundacja rodzinna?


Fundacja rodzinna funkcjonuje w Polsce zaledwie od kilku lat, w związku z czym jest to instrument słabo poznany, a jego założenia często są źle rozumiane. Zdarza się również, iż instytucja fundacji rodzinnej powoływana jest w niewłaściwym celu. W artykule przyglądamy się temu rozwiązaniu bliżej i wyjaśniamy, czym jest, a czym nie jest fundacja rodzinna.


Fundacja rodzinna – podstawowe informacje


Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej została ogłoszona 21.02.2023 roku i weszła w życie 22.05.2023[1]. Fundacja rodzinna jest osobą prawną ustanowioną w celu gromadzenia majątku i zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz realizowania świadczeń na rzecz tych osób[2]. Instrument ten pozwala przeprowadzić sukcesję (co do zasady – rodzinnych przedsiębiorstw) raz na wiele pokoleń, co ma zapobiegać rozdrobnieniu i upłynnieniu majątku przez spadkobierców. Jak podaje raport Grant Thornton 2025, na dzień 19.03.2025 r. w Polsce zarejestrowano 2218 fundacji rodzinnych, przy czym większość fundatorów (73 proc.) stanowią mężczyźni. Najmłodszym beneficjentem jest osoba urodzona w 2024 roku[3].


Czym NIE jest fundacja rodzinna? Błędne założenia i niewłaściwe wykorzystanie


Fundacja rodzinna cieszy się w Polsce coraz większą popularnością wśród przedsiębiorców, którzy przez dekady ciężko pracowali na swój sukces. Instrument ten ma chronić majątek przed niewłaściwym jego wykorzystaniem przez spadkobierców, jednak cele i założenia fundacji rodzinnej często są błędnie interpretowane.


Fundacja rodzinna nie jest działalnością gospodarczą


Kluczową funkcją fundacji rodzinnej jest gromadzenie i zabezpieczenie mienia, a nie prowadzenie działalności gospodarczej samo w sobie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą jedynie w ograniczonym zakresie, takim jak:


zbywanie mienia (o ile nie zostało nabyte w celu dalszej odsprzedaży);


najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia;


przystępowanie do innych podmiotów (np. spółek handlowych);


nabywanie i zbywanie papierów wartościowych;


udzielanie pożyczek spółkom lub beneficjentom;


obrót zagranicznymi środkami płatniczymi;


produkcja produktów roślinnych i zwierzęcych lub gospodarka leśna (tylko w ramach gospodarstwa rolnego).


Fundacja rodzinna nie jest przeznaczona wyłącznie dla rodzin


Wbrew swojej nazwie fundacja rodzinna nie jest przeznaczona wyłącznie dla osób, które są połączone więzami krwi. Fundatorem może być jedna lub więcej osób fizycznych, przy czym nie muszą to być osoby ze sobą spokrewnione. Z kolei beneficjentami mogą być osoby fizyczne, organizacje pozarządowe oraz fundator we własnej osobie. Co ważne, beneficjenci nie muszą należeć do rodziny fundatora[4].


Fundacja rodzinna nie jest spółką


Fundacja rodzinna nie jest spółką, jednak może przystępować i uczestniczyć w spółkach handlowych[2]. W fundacji rodzinnej nie ma udziałów, wspólników czy akcjonariuszy, a jej głównym celem nie jest osiąganie dochodów z działalności gospodarczej. Fundacja ma jednak kilka cech wspólnych ze spółkami: osobowość prawną, ograniczoną odpowiedzialność założyciela czy wymóg powołania zarządu i rady nadzorczej.


Fundacja rodzinna nie jest organizacją charytatywną


Fundacji rodzinnej nie należy mylić z organizacjami pozarządowymi, których działalność reguluje Ustawa o fundacjach z dnia 6 kwietnia 1984 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 166). Fundacje są powoływane dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, szczególnie w takich dziedzinach jak:


ochrona zdrowia,


rozwój gospodarki i nauki,


oświata i wychowanie,


kultura i sztuka,


opieka i pomoc społeczna,


ochrona środowiska,


opieka nad zabytkami [6].


Natomiast fundacje rodzinne to prywatne instrumenty, powoływane w celu zabezpieczenia majątku oraz realizowania świadczeń. Warto jednak zaznaczyć, iż beneficjentem fundacji rodzinnej może być organizacja pozarządowa, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[2]. Oznacza to, iż fundacja może otrzymywać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie fundacji w razie jej rozwiązania.


Fundacja rodzinna nie jest testamentem


Fundacja rodzinna może być ustanowiona w testamencie[2], jednak nie są to instytucje tożsame. Testament służy do rozporządzania poszczególnymi składnikami majątku na wypadek śmierci, przy czym testator może zawrzeć w dokumencie osobiste uwagi dotyczące sposobu realizacji swojej ostatniej woli. Natomiast fundacja rodzinna ma na celu zabezpieczenie mienia należącego do fundatora (w tym szczególnie udziałów i akcji spółek), przed negatywnymi skutkami dziedziczenia testamentowego lub ustawowego[4].


Fundacja rodzinna nie jest „wehikułem podatkowym”


Celem fundacji rodzinnej nie jest unikanie opodatkowania. Fundacja rodzinna płaci CIT w wysokości 15 proc., przy czym podatek naliczany jest w momencie wykonania świadczeń na rzecz beneficjentów. Ponadto beneficjenci z I lub II grupy podatkowej płacą podatek PIT w wysokości 10 proc. (najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku)[5]. Należy również mieć na uwadze, iż w razie wykonywania działalności wykraczającej poza zakres wskazany w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, podmiot płaci podatek CIT w wysokości 25 proc. [4].


Artykuł zweryfikowała Krajowa Kancelaria Rachunkowa.


Przypisy:


1 Internetowy System Aktów Prawnych – ISAP, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000326


[dostęp: 19.03.2026]


2. Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 326, 825)


3. Raport Grant Thornton 2025, Fundacja Rodzinna w liczbach


4. Dorota i Adam Mariańscy – Podatki i Księgowość, ABC fundacji rodzinnej – czym nie jest fundacja rodzinna, https://www.youtube.com/embed/2SQPI-Vf34M, [dostęp: 19.03.2026]


5. Biznes.gov.pl, Fundacja rodzinna, https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/004436,


[dostęp: 19.03.2026]


6. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 2023 r. poz. 166)


Źródło: artykuł partnera