3 godzin temu
Właściciele domów jednorodzinnych niepodłączonych do sieci kanalizacyjnej muszą być przygotowani na wizytę urzędników lub straży miejskiej. Samorządy w całej Polsce prowadzą intensywne kontrole gospodarki ściekowej na posesjach prywatnych. Nie jest to działanie uznaniowe, ale obowiązek nałożony na gminy przez znowelizowane przepisy ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Kto nie dopełni formalności, musi liczyć się z wysokimi grzywnami, a choćby postępowaniem sądowym. Sprawdzamy, jakie dokumenty są niezbędne podczas kontroli w 2026 roku i na co dokładnie zwracają uwagę kontrolerzy.
Fot. Warszawa w Pigułce
Dlaczego urzędnicy pukają do drzwi?
Wzmożone kontrole są efektem przepisów, które zobligowały samorządy do dokładniejszego monitorowania obiegu nieczystości ciekłych. Gminy muszą raportować do Wód Polskich oraz Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, ile ścieków powstaje na ich terenie, a ile faktycznie trafia do punktów zlewnych. Wiele gmin wciąż ma problem z tzw. „szarą strefą”, czyli nielegalnym wylewaniem nieczystości do rowów, na pola lub do nieszczelnych zbiorników, które zanieczyszczają wody gruntowe.
Zgodnie z prawem, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek prowadzenia ewidencji zbiorników bezodpływowych (szamb) oraz przydomowych oczyszczalni ścieków. Aby ewidencja była zgodna ze stanem faktycznym, konieczne są kontrole w terenie lub wezwania właścicieli do okazania stosownej dokumentacji w urzędzie.
Dwa najważniejsze dokumenty, które musisz posiadać
Podczas kontroli, niezależnie od tego, czy odbywa się ona na posesji, czy poprzez wezwanie do urzędu, urzędnik zażąda okazania 2 konkretnych rodzajów dokumentów. Samo posiadanie szamba to za mało – trzeba udowodnić, iż korzystamy z niego legalnie.
1. Aktualna umowa z firmą asenizacyjną
Właściciel nieruchomości ma obowiązek posiadania podpisanej umowy na wywóz nieczystości ciekłych z przedsiębiorcą, który posiada zezwolenie na prowadzenie takiej działalności na terenie danej gminy. Nie można korzystać z usług „sąsiada z beczkowozem”, jeżeli nie prowadzi on oficjalnej działalności w tym zakresie. Umowa jest podstawą, ale sama w sobie nie wystarczy, by przejść kontrolę pomyślnie.
2. Dowody uiszczania opłat za wywóz (rachunki, faktury)
To najważniejszy punkt kontroli. Urzędnicy wymagają okazania dowodów wpłat za usługi wywozu szamba. Przepisy nie precyzują, jak daleko wstecz należy sięgać, ale zwykle urzędy proszą o okazanie rachunków z ostatniego roku lub 2 lat (okres rozliczeniowy). Posiadanie umowy bez pokrycia w regularnych rachunkach jest dla kontrolera sygnałem, iż ścieki mogą być utylizowane w sposób nielegalny.
Matematyka urzędnicza, czyli bilans wody i ścieków
Weryfikacja dokumentów to nie tylko sprawdzenie, czy „papier jest w teczce”. Urzędnicy dokonują analizy porównawczej. Porównują oni ilość pobranej wody (na podstawie wskazań licznika głównego lub ryczałtu na osobę, jeżeli licznika brak) z ilością wywiezionych ścieków widniejącą na fakturach.
Zasada jest prosta: ilość ścieków powinna być zbliżona do ilości zużytej wody. Oczywiście bierze się pod uwagę tzw. zużycie bezpowrotne (np. podlewanie ogrodu), jeżeli na posesji jest zainstalowany oddzielny podlicznik ogrodowy. o ile jednak 4-osobowa rodzina zużywa rocznie 150 metrów sześciennych wody, a rachunki za szambo opiewają jedynie na 20 metrów sześciennych, jest to dla urzędnika dowód na nieprawidłowości. Może to sugerować, iż zbiornik jest nieszczelny (celowo dziurawiony) lub iż nieczystości są wypompowywane nielegalnie. W takim przypadku właścicielowi grożą surowe konsekwencje.
Przydomowa oczyszczalnia ścieków a kontrola
Właściciele przydomowych oczyszczalni ścieków również podlegają kontroli, choć zakres wymaganych dokumentów jest nieco inny. Oczyszczalnia nie wymaga częstego wywozu ścieków, ale nie jest też urządzeniem całkowicie bezobsługowym. W tym przypadku kontrolerzy będą wymagać:
- Dokumentacji technicznej urządzenia: Certyfikaty, instrukcja eksploatacji.
- Umowy i rachunków za wywóz osadów ściekowych: W zależności od technologii oczyszczalni, osady te należy usuwać raz na rok lub raz na 2 lata. Właściciel musi udowodnić, iż to robi, okazując fakturę od uprawnionej firmy.
- Wyników badań ścieków (opcjonalnie): W niektórych przypadkach, jeżeli istnieją wątpliwości co do sprawności instalacji, urzędnik może zweryfikować, czy oczyszczona woda spełnia normy środowiskowe.
Kto może przeprowadzić kontrolę i czy trzeba go wpuścić?
Kontrolę mogą przeprowadzać upoważnieni pracownicy urzędu gminy, strażnicy miejscy lub gminni. Zgodnie z art. 379 Prawa ochrony środowiska, kontrolujący ma prawo wstępu na teren nieruchomości w godzinach od 6:00 do 22:00. Utrudnianie lub udaremnianie kontroli jest przestępstwem zagrożonym karą do 3 lat więzienia (art. 225 Kodeksu karnego). Dlatego nieopłacalne jest odmawianie wpuszczenia urzędnika czy nieodbieranie wezwań do okazania dokumentów.
Konsekwencje braku dokumentów – kary finansowe
Brak umowy lub brak rachunków potwierdzających regularny wywóz nieczystości jest wykroczeniem. Zgodnie z art. 10 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, właścicielowi grozi kara grzywny. Postępowanie zwykle kończy się mandatem karnym w wysokości do 500 złotych. o ile jednak sprawa trafi do sądu, grzywna może wynieść choćby 5000 złotych.
To jednak nie koniec problemów. jeżeli kontrola wykaże nieprawidłowości, gmina ma prawo wydać decyzję administracyjną, w której nakaże właścicielowi nieruchomości podłączenie się do kanalizacji (jeśli istnieje techniczna możliwość) lub uszczelnienie szamba. W skrajnych przypadkach gmina może zorganizować tzw. wykonanie zastępcze – czyli zlecić wywóz nieczystości firmie zewnętrznej, a kosztami (często wyższymi niż rynkowe) obciążyć właściciela posesji.
Co to oznacza dla Ciebie? – Jak przygotować się do kontroli
Jeżeli posiadasz szambo lub przydomową oczyszczalnię, upewnij się, iż Twoja dokumentacja jest kompletna, zanim otrzymasz wezwanie z urzędu. Oto lista działań, które warto podjąć:
- Sprawdź daty na rachunkach: Upewnij się, iż masz ciągłość faktur za wywóz nieczystości z ostatnich 12 miesięcy. jeżeli zgubiłeś „kwitki”, skontaktuj się z firmą asenizacyjną z prośbą o duplikaty lub zestawienie usług.
- Zweryfikuj umowę: Sprawdź, czy Twoja umowa z firmą wywozową jest aktualna i czy firma ta przez cały czas posiada zezwolenie na działanie w Twojej gminie (listy takich firm są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu).
- Porównaj zużycie wody: Przeanalizuj swoje rachunki za wodę i szambo. jeżeli różnice są drastyczne, przygotuj logiczne wyjaśnienie (np. podlewanie ogrodu, napełnianie basenu – pod warunkiem, iż masz na to dowody lub podlicznik).
- Zadbaj o osady: jeżeli masz przydomową oczyszczalnię i dawno nie zamawiałeś wozu do wybrania osadów, zrób to niezwłocznie i zachowaj rachunek.
Regularne dbanie o formalności to najprostszy sposób na uniknięcie stresu i wysokich kar finansowych. Kontrole są nieuniknione, a systemy informatyczne gmin coraz skuteczniej typują adresy, pod którymi bilans ścieków się nie zgadza.
