Pomiędzy rozkwitem a powidokiem. Rozmowa z Joanną Szpak-Ostachowską

Zdjęcie: fot. Adrian Wykrota, na zdj. Joanna Szpak-Ostachowska

Adrian Wykrota: Joanno, za co kochasz kwiaty?

Joanna Szpak-Ostachowska: Nie wiem, czy miłość to najlepsze słowo, ale na pewno jestem nimi zachwycona, oczarowana i zafascynowana. Podziwiam je za wszystko – za kształty, kolory, za piękno w pełnym rozkwicie i za piękno w momencie, gdy umierają. Za ich prostotę, ale i niezwykłą złożoność.

Od kilku lat mam swój ogród i uprawiam kwiaty, tudzież one uprawiają mnie, bo to nigdy nie wiadomo, kto jest w czyjej niewoli. (śmiech) Kiedy zaczyna się pracować z roślinami i one stają się istotnymi dla nas tematami, perspektywa się przesuwa. Zaczyna się je lepiej rozumieć, więcej o nich wiedzieć. Przestają być ładnymi „przedmiotami”.

Mnie fascynują kwiaty, które udomowiliśmy. Są nam bardzo bliskie, zawsze obok, czasem wręcz przezroczyste, a jednocześnie obrosłe mnóstwem romantycznych mitów, fantazji i wyobrażeń o tym, czym/kim adekwatnie są. Fascynuje mnie możliwość pracy z tymi wyobrażeniami i rozbierania ich na czynniki pierwsze.

Niezwykle interesujące jest to przecięcie natury i kultury. Kwiaty nie zostały przecież stworzone po to, żeby stać na naszych stołach. Są częścią koła przyrody: służą jako pokarm dla innych gatunków, a owady są przez nie przywabiane po to, by rośliny mogły się dalej rozmnażać i utrzymywać swój gatunek. My, jako ludzie, w pewnym momencie po prostu je sobie wzięliśmy, ścięliśmy i uznaliśmy, iż będą częścią naszych rytuałów, naszą ozdobą i nośnikiem kultury. Bo też jesteśmy przez kwiaty kuszeni. Jest coś hipnotycznego w ich kolorze, jędrności…

AW: …i różnorodności.

JSO: Tak, w różnorodności i w tym, jak niezwykłe strategie za tym stoją. W budowie kwiatów kryje się niesamowity mechanizm biologiczny podporządkowany temu, by funkcja przywabiania była jak najsilniejsza. To wszystko są fascynujące tematy, które z każdym rokiem otwierają się przede mną coraz bardziej.

AW: A za co kochasz fotografię – o ile ją kochasz?

JSO: Powiem może oczywistą oczywistość, ale fotografia to wspaniałe medium do zatrzymywania czasu i badania, jak on mija. Nie ma do tego lepszego narzędzia. Zestawienie przemijającego bukietu z możliwością fotografowania go codziennie jest dla mnie idealnym połączeniem potencjału tego medium.

Gdybym chciała wyrzeźbić bukiet, jego czas przeminąłby, zanim skończyłabym pracę. Tutaj momentowość fotografii jest moim sprzymierzeńcem. Poza tym fotografia jest sztuką prostą. W miarę łatwo się jej nauczyć, a potęgę tej łatwości – powielania zdjęć, ponawiania tematów, zmiany optyki – można świetnie wykorzystać do własnych artystycznych celów.

Bardzo cenię fotografię za to, iż jest dostępna i chyba najbardziej demokratyczna ze wszystkich mediów. Ma to oczywiście swoje wady, które wszyscy znamy, ale sama łatwość wzięcia aparatu do ręki jest dla mnie niepodważalną zaletą. Ja po prostu lubię fizycznie robić zdjęcia.

AW: Sprawia ci to czystą przyjemność?

JSO: Tak, sam moment trzymania aparatu, robienia zdjęcia, szukania odpowiedniego kadru, przymierzania się, namysłu, odcięcia się od rzeczywistości wokół. To niezwykle przyjemne.

AW: Zanim przejdziemy do wystawy, chciałbym zapytać o twój biogram. Definiujesz się w nim jako fotografka, artystka wizualna i nauczycielka fotografii. Czy łatwo łączy się te role?

JSO: Konstruowanie własnego biogramu to dynamiczny proces. Biogram zmienia się wraz z przybywaniem doświadczeń – rozszerzamy pola działalności, funkcje i tożsamości. Dla mnie najważniejszym słowem cały czas pozostaje „fotografia”. To moje główne medium i punkt wyjścia do innych działań.

Określenie „artystka wizualna” pojawiło się, bo zaczęłam robić rzeczy wykraczające poza samą fotografię. Dołączam do swoich działań kolaż, montaż i obiekty.

AW: Samo definiowanie bywa trudne. Z jednej strony „wszyscy jesteśmy fotografami”, a z drugiej niemal każdy z nas uprawia sztukę wizualną – chociażby tworząc narrację wizualną wystawy, układając artbooka czy prezentując zdjęcia w określony sposób. To wszystko można i śmiało należy nazwać sztuką wizualną.

JSO: Tak, już sama edycja zdjęć do książki czy wystawy jest wyjściem poza czyste fotografowanie, bo szukamy sensów pomiędzy obrazami i nadajemy im nowe znaczenia. U mnie wynika to również z samego tematu, bo bardzo gwałtownie zetknęłam się z ogromnymi archiwami kwiatowych przedstawień z życia codziennego: pocztówkami, poradnikami. Mam już znaczącą kolekcję takich materiałów i one zaczynają się pojawiać w moich pracach, czy w książce „Sześć wazonów”, czy na wystawach. Praca z tymi pozyskanymi obrazami pozwala mi opowiadać kolejne historie.

Z kolei bycie nauczycielką fotografii w dość spójny sposób wynika z działań fotograficznych – wiele z nas w pewnym momencie zaczyna uczyć i dzielić się wiedzą. Zanim zostałam fotografką, przez wiele lat byłam trenerką i prowadziłam warsztaty w zupełnie innych dziedzinach. Mam więc umiejętności pozwalające mi pracować z grupą i bardzo lubię ten kawałek mojej działalności.

Muszę jednak pilnować równowagi. Edukacja jest pochłaniająca – wymaga solidnego przygotowania zajęć i intensywnych relacji ze studentkami, studentami, uczestniczkami i uczestnikami warsztatów. Trzeba uważać, żeby nie oddać temu polu wszystkiego i się w nim nie spalić, tylko cały czas wracać do siebie i swojej praktyki.

AW: Mówisz o przyjemności, ciekawości i poszukiwaniu własnej drogi. Czy zawsze dawałaś sobie swobodę podążania za tym, co naprawdę cię interesuje?

JSO: Na swojej fotograficznej drodze robiłam rzeczy, które wydawało mi się, iż wypada robić, albo takie, które nie do końca były moje.

AW: Próbowałaś się dostosować?

JSO: Szukałam, badałam, przymierzałam się, ale część tych ścieżek okazała się dla mnie ślepa, a z części wyrastałam. Kiedyś uważałam też, iż fotografia to wyłącznie dokument i nie miałam świadomości, iż mogę jej używać w inny sposób.

AW: A przecież sam dokument to również bardzo szerokie pojęcie.

JSO: Bardzo szerokie i trzeba w nim odnaleźć własną ścieżkę. Robiłam duże rzeczy dokumentalne, one były wtedy dla mnie istotne, ale w 2021 roku przeżyłam duży kryzys zawodowy. Miałam poczucie, iż to, co robię, nie przynosi mi takiej satysfakcji, jakiej potrzebuję, i iż stoję przed istotną decyzją.

Zaangażowanie, jakiego wymagała ode mnie praca dokumentalna, zaczynało pozbawiać mnie euforii z tworzenia. Nie chciałam zgorzknieć. Zadałam sobie wtedy pytanie: co mogę robić, żeby opowiadać ważne dla mnie historie, ale się w tym nie spalić?

I przyszła szybka i prosta odpowiedź: przecież najbardziej lubię rośliny. Zresztą mój pierwszy projekt, który uznaję za swój debiut, nazywał się „Chwasty” i był cyklem portretów dzikich roślin zrobionych w bardzo konkretnej stylistyce.

AW: W półmroku, prawda?

JSO: Tak, w oniryczno-baśniowym klimacie, gdzie nie wiadomo, gdzie jesteśmy – może pod wodą, może w akwarium? Nie jest jasne, przez co patrzymy na te rośliny. Powstała z tego piękna, malarska książka, która opowiada o zachwycie, ale i o wykluczeniu. Więc w 2021 roku postanowiłam wrócić do swojego źródła. Na mojej działce kwitły właśnie róże i piwonie. Pomyślałam:

„To mi się podoba. To zrobię”.

To był impuls, intuicja. Odsunięcie się od oczekiwań – które oczywiście sama też sobie narzuciłam – i powrót do tego, co sprawia mi przyjemność zaowocowały tym, iż jestem dzisiaj tutaj. Ta przyjemność wynika z dojrzewania, świadomości oraz przejścia przez różne etapy życiowe i fotograficzne.

Nie jestem też osobą młodą, zaczęłam fotografować późno, bo chwilę przed czterdziestką. Mam więc poczucie, iż nie dysponuję już nieograniczoną ilością czasu, jak się myśli, mając dwadzieścia parę lat. Tracenie go na rzeczy, które nie sprawiają mi przyjemności, wydaje się zbędne. Pozwoliłam sobie na odwagę pójścia za tym, co mnie interesuje, i to się okazało początkiem fascynującej drogi.

AW: Przejdźmy teraz do samej wystawy prezentowanej w Galerii PF w poznańskim Zamku. Czym jest tytułowa „Linia cięcia”?

JSO: Ten tytuł jest wieloznaczny i można go postrzegać na kilka sposobów. Pierwszy, najbardziej dosłowny, to sam moment, kiedy tniemy roślinę.

AW: Taka namacalna i ostateczna czynność.

JSO: Namacalna linia na łodydze, wzdłuż której sekator odcina kwiat od rośliny macierzystej. Po wykonaniu tego gestu kwiat traci możliwość odżywiania się i zaczyna się jego śmierć. Na wystawie znalazł się dyptyk z zielonymi łodygami i pokazuje on dokładnie to miejsce i moment odcięcia rośliny od życia.

Ale słowo „linia” od razu kojarzy mi się z linią życia i jedną z Mojr, która czeka na nas z nożycami, żeby tę nić w końcu przeciąć. W całej mojej pracy, a szczególnie w poznańskiej odsłonie wystawy, zajmuję się przemijaniem i śmiercią. Tym, iż linia życia zawsze prowadzi nas w ten sam sposób: rodzimy się, coś przeżywamy i umieramy. Kwiaty, ludzie, zwierzęta. Wszyscy.

Trzeci wymiar to liniowość samej przestrzeni, która przyświecała nam podczas pracy z kuratorami, Dominiką Kalarus i Wojciechem Luchowskim. Jesteśmy w bardzo specyficznym miejscu – to wysoki, zamkowy korytarz z kolumnami i marmurami na podłodze, który przypomina nawę kościelną.

AW: Jest tu choćby taki specyficzny pogłos.

JSO: Jest pogłos, jest odpowiednia wysokość – wrażenie wejścia do przestrzeni sakralnej narzuciło mi się bardzo szybko. Jednocześnie jest to galeria bez żadnych skrętów i dodatkowych wyjść: kończy ją ściana. Trzeba pójść i wrócić tą samą drogą.

Bardzo lubię myśleć o tym, co przestrzeń proponuje, pracować z nią, bo jej ograniczenia często dają ostatecznie największe możliwości. Wiedziałam, iż widzowie będą szli wzdłuż fotografii do umieszczonego na końcu „ołtarza” i potem wracali. Tyle iż spacer w tamtą stronę i powrót to dwie inne opowieści.

Zaczynamy od rozkwitu, a na końcu pojawia się już tylko powidok bukietu – to oczywisty wektor. Ale wracając, oglądamy zdjęcia w odwrotnej kolejności i wychodzimy z wystawy, patrząc na obrazy pełne życia. Linia tego spaceru zmienia więc swoje znaczenie.

Dodatkowo wiedziałam, iż żywa instalacja florystyczna z czasem wejdzie w zupełnie inną relację z fotografiami. Kiedy otworzyliśmy wystawę i na końcu stał potężny, pełen koloru i rozkwitu bukiet, zdjęcia prowadzące do finału były przez widzów niemal omijane.

Fotografie zapowiadające proces obumierania były wręcz nieprzyjemnym zgrzytem – bo gdy coś jest w pełnym rozkwicie, nie chcemy myśleć o tym, iż umrze. W tej chwili, kiedy po kilku tygodniach bukiet już obumiera, te końcowe zdjęcia stają się jego wiernymi portretami.

AW: Nie wiem, czy zauważyłaś, ale bukiet pięknie odbija się także w szklanych drzwiach wejściowych.

JSO: Tak, to prawda, a od wejścia, poprzez swoje oświetlenie, wygląda jak wielki barokowy obraz. Za to zdjęcia nie są tak duże, bo zdecydowaliśmy się na dość intymny format 30 × 40 cm. Wszystkich fotografii jest dwadzieścia dwie i układają się w dyptyki oraz tryptyki, tworząc linię, która miejscami się rwie. Siedząc na ławce na środku sali, można wszystko objąć wzrokiem, a jednocześnie mniejszy format prowokuje widza do bliższego podejścia i wejścia w sam obraz.

Ciekawym pomysłem kuratorów był sposób oprawienia zdjęć. Historyczność i barok są moimi oczywistymi odniesieniami w tej pracy. Barokowe obrazy są oprawiane w ogromne, złote ramy, ale wiadomo, iż współczesna fotografia ma nie kopiować malarstwa z XVII wieku. Chcieliśmy to uprościć i uwspółcześnić.

Zastosowaliśmy więc czarne, dwuschodkowe ramy. Ten schodek nawiązuje do ram historycznych, w których obraz był osadzony głębiej niż sama rama, co tworzyło złudzenie okienka. Precyzyjnie wybraliśmy też głęboki fiolet ścian oraz sposób oświetlenia wystawy. Wszystko ma zapraszać widza do kontemplacji.

AW: Przy projekcie współpracujesz z poetką Joanną Roszak. Czy poezja to dobry kompan dla fotografii?

JSO: Różnie bywa – czasem tak, czasem nie. Wszystko zależy od tego, co, gdzie i jak umieścimy. W przypadku tej wystawy bardzo nam zależało, żeby tekst towarzyszący ekspozycji nie był klasycznym tekstem kuratorskim. Szukaliśmy kogoś, kto w pewnym sensie „przetnie” tę wystawę, zaproponuje kolejną warstwę jej odczytania.

Poznańska poetka Joanna Roszak dostała wolną rękę. Znając jej wrażliwość, czuliśmy, iż zaprowadzi nas to w dobre miejsce. Joanna stworzyła pięć miniatur, które są rodzajem medytacji i koanów, a w ostatniej części wręcz modlitwą do kwiatów.

Ten tekst jest bardzo poruszający. Może być odczytywany w połączeniu z wystawą, ale może być też czymś, co widz zabierze w swoje życie. Więc wracając do twojego pytania – tak, poezja może być dobrą towarzyszką fotografii, ale warunkiem jest zachowanie niepodległości między tymi dziedzinami. Lepiej, żeby się nie wyjaśniały nawzajem.

AW: Mam wrażenie, iż ten tekst jest bardzo medytacyjny i jednocześnie nie jest zamykający. Nie wtłacza twoich fotografii w sztywne ramy, tylko pozwala interpretować je na jeszcze inny sposób.

JSO: Tak, i bardzo się cieszę, iż to się może wydarzać. Oddanie pola innej osobie i zobaczenie, co moje zdjęcia w niej otwierają, było dla mnie niezwykle ciekawym doświadczeniem. Dzięki temu wystawa przestaje być wyłącznie „moja”, w sensie samych zdjęć i koncepcji, i zyskała kolejną warstwę. Ja sama dostałam dzięki tej współpracy coś nowego i cennego.

AW: Nie przypominam sobie, żebym kiedykolwiek wcześniej był na wystawie fotografii, która pachnie. Kiedy przyszedłem tu pierwszy raz, zapach był zupełnie inny niż dzisiaj – teraz stał się intensywniejszy, bardziej przejmujący, momentami wręcz lekko drażniący. Kluczowym elementem ekspozycji jest kompozycja florystyczna przygotowana przez ciebie i Łukasza Marcinkowskiego ze znanego poznańskiego studia Kwiaty&Miut. Jak zrodził się ten pomysł?

JSO: To już trzecie wprowadzenie żywych kwiatów na moją wystawę. Po raz pierwszy zdecydowałam się na to w ubiegłym roku w Warszawie, w Rotacyjnym Domu Kultury na wystawie „Ostatnie kwiaty na ziemi”. Fotografie zawsze oddzielają nas od żywej materii, a przecież w mojej pracowni kwiaty są obecne cały czas. Pomyślałam, iż warto zaprosić ludzi do tej historii, właśnie dlatego, iż jest ona tak powszechna, banalna i oczywista.

Każdy z nas postawił kiedyś kwiaty na stole lub komodzie, przyglądał się, jak więdną, i po tygodniu czy dwóch decydował, iż idą do śmieci. Ja jestem z nimi tygodniami, a choćby miesiącami, obserwując niesamowite procesy.

Zaczęłam więc sobie zadawać pytania, jak je wprowadzać do galerii, bo ich naturalna dekoracyjność i ozdobność bywa w sztuce wadą – łatwo pochłania całą uwagę i sprowadza odbiór do banalności. Wiedziałam jednak, iż składnikiem, który rozbije tę dekoracyjność, będzie czas. W Warszawie ułożyłam piękny bukiet, który trwał przez miesiąc, a ja codziennie robiłam mu zdjęcie i te zdjęcia sukcesywnie pojawiały się na wystawie. Układanie tego bukietu było też performatywną częścią wernisażu. Zrobiłam to na oczach widzów.

Drugi bukiet ułożyłam na kolejną odsłonę tej wystawy na 23. Rybnik Photo Festival. Jako iż nie mogłam być na miejscu przez cały czas, a sporo pracuję również ze sztucznymi kwiatami, ułożyłam bukiet mieszany. Prawdziwe kwiaty obumierały, a sztuczne trwały w nieustannym rozkwicie, co otwierało przed widzami zupełnie inne, czasem niewygodne pytania.

Tutaj, w Poznaniu, od początku chciałam zaprosić do współpracy Łukasza Marcinkowskiego, bo bardzo mi się podoba sposób, w jaki myśli o kwiatach. Od lat podziwiam jego wrażliwość i kunszt. Istotne było dla mnie też to, iż Łukasz ma własną farmę kwiatową pod Poznaniem. Bardzo ważnym elementem mojej pracy, który zawsze pojawia się w tle, jest wątek globalizacji uprawy kwiatów i ogromnego obciążenia klimatycznego, jakie ten biznes generuje.

Duża część kwiatów ciętych sprzedawanych w Europie pochodzi z Ameryki Południowej i Afryki. Są uprawiane na wielkich hektarach przy użyciu ogromnej ilości chemii i pestycydów, kosztem źle opłacanej pracy, głównie kobiet. Potem te kwiaty-produkty pokonują tysiące kilometrów samolotami-chłodniami, żeby trafić na europejskie giełdy.

Najbardziej znana jest ta w Aalsmeer niedaleko Amsterdamu, skąd kwiaty są rozwożone po całej Europie. Romantyczny mit, iż kupujemy kwiaty niemalże z ogrodu babci, nie istnieje – mamy tę wiedzę po prostu odciętą. O ile w przypadku jedzenia wiemy już, jakim kosztem powstają np. przemysłowe warzywa, ale jeść musimy, o tyle kwiatów do przeżycia nie potrzebujemy.

AW: Są… albo ich nie ma.

JSO: Kwiaty służą nam głównie do ozdoby. Fakt, iż zaprzęgamy tak gigantyczny, rujnujący biznes do tego, by coś było trzy dni na naszym stole, rodzi niepokojące pytania. Kiedy zaczęłam pracować z kwiatami, musiałam się z tymi pytaniami zmierzyć. Nie mogę udawać, iż nie wiem, skąd pochodzą kwiaty, dlatego staram się korzystać z kwiatów z mojego ogrodu, kupować je lokalnie od pań z ogródków działkowych albo szukać polskich gospodarstw. Wymaga to więcej zachodu niż wejście do popularnego dyskontu, ale staram się to robić.

Na giełdzie kwiatowej już wiem, którzy sprzedawcy są polskimi hodowcami i od nich kupuję w pierwszej kolejności. Zapraszając Łukasza, wiedziałam, iż łańcuch dostawy będzie krótki. Do tego jego kwiaty nie są napędzane chemią, rosną w ziemi i pod słońcem – co wcale nie jest takie oczywiste, bo przemysłowe uprawy często prowadzone są w wielkich halach na sztucznych podłożach.

Ten zielno-leśno-trawiasty zapach, o którym wspomniałeś, unosi się tu dzięki żywym roślinom. Wiele odmian kwiatów przemysłowych niemal nie pachnie, bo w hodowli pierwszeństwo daje się wyglądowi, trwałości i odporności na transport. Zapach przestaje być priorytetem.

Wspólnie z Łukaszem długo radziliśmy też nad stroną techniczną instalacji. Wiedzieliśmy, iż w tak dużym pomieszczeniu zwykły bukiet w wazonie po prostu zniknie. Jednocześnie część współczesnych trendów florystycznych opiera się na przemyślnych konstrukcjach z drutów i gąbek, czego bardzo chciałam uniknąć. Zależało nam, żeby to wciąż były kwiaty w wazonie, tylko zmultiplikowane do wielu naczyń.

AW: Zależało ci na zachowaniu tego prostego, codziennego gestu?

JSO: Tak, na tym udomowieniu. Każdy z nas potrafi postawić wazon, nalać wody i włożyć do niego kwiaty – to gest bliski, domowy, prywatny i intymny, w przeciwieństwie do skomplikowanej konstrukcji, której nikt sam w domu by nie powtórzył. Nacięliśmy na farmie pełne kosze ogrodowych dalii i róż, ale sam kształt instalacji rodził się dopiero na miejscu, w procesie układania.

Z wystawami i z życiem jest tak, iż dobrze je sobie planować, ale rzeczywistość i tak przynosi własne rozwiązania. Pracując z żywą, nie w pełni kontrolowalną materią, trzeba pozwolić sobie na swobodę i reagować na to, co się wydarza: wkładasz jeden kwiat, dokładasz drugi, patrzysz, jak tworzy się linia koloru. I za tym idziesz.

Oczywiście dzięki naszemu doświadczeniu i gigantycznej wiedzy florystycznej Łukasza ułożyliśmy tę kompozycję w dwie godziny, zupełnie bez stresu. Cała kompozycja jest oddzielona od widzów linką, towarzyszy jej tabliczka z tytułem i opisem, co dodatkowo podkreśla, iż nie jest to ozdoba, ale osobne dzieło sztuki. Tytuł „Kompozycja z dalii, róż i innych kwiatów ogrodowych” jest nawiązaniem do tytułów niderlandzkich barokowych martwych natur.

A wracając raz jeszcze do zapachu, to jego nie dało się w pełni zaplanować. Doświadczenie podpowiadało nam możliwe scenariusze, ale jaka będzie jego intensywność, jak będzie się zmieniać, jak zareaguje w tej specyficznej przestrzeni – ciemnej i chłodnej – tego nie wiedzieliśmy. Musieliśmy zaryzykować.

Tutaj niezwykle ważna była odwaga kuratorów, którzy byli otwarci na takie działanie. Obawialiśmy się jedynie tego, czy woda nie zacznie brzydko pachnieć, ale wazonów jest na tyle dużo, a łodyg w każdym z nich na tyle mało, iż uniknęliśmy nieprzyjemnej sytuacji.

AW: To wszystko sprawia, iż tę wystawę trzeba odwiedzić kilka razy, bo ona cały czas pracuje. Planujecie jeszcze jakieś wydarzenia towarzyszące?

JSO: Zapraszamy w niedzielę 13 grudnia na finisaż, podczas którego dokonamy dekonstrukcji tego obiektu – zobaczymy, w jakim będzie wtedy stanie. Przez cały czas trwania wystawy prowadzona jest też dokumentacja fotograficzna bukietu, więc na finisażu będziemy mogli prześledzić całą linię jego życia.

Zachęcam do pierwszego, a potem ponownego odwiedzania galerii i zadawania sobie pytania: jak ja się z tym mam? Co mi to robi, gdy patrzę na zwiędłe kwiaty, które wcześniej widziałam w pełnym rozkwicie? Czy potrafię dostrzec w tym wartość? Czy czuję smutek, niechęć, ukłucie, irytację, spokój, wzruszenie? Czy, jak pyta Joanna Roszak, coś musi być wieczne, żeby być pełne?

To temat, który zupełnie inaczej działa na dwudziestolatków, a inaczej na sześćdziesięciolatków. Inaczej na kobiety, inaczej na mężczyzn. Różnie radzimy sobie z własnym starzeniem się i przemijaniem – czasem łatwo nam patrzeć na takie strukturalne powidoki, a czasem bardzo trudno, bo wolelibyśmy być wciąż tam, na samym początku. To wszystko ważne, egzystencjalne pytania.

Bardzo lubię prezentowany na wystawie tryptyk z klasycznymi wazonami i bukietami „w połowie drogi” – z białymi liliami identyfikuję się dziś najbardziej. Jestem kobietą pięćdziesięcioletnią, połowę życia mam już za sobą. Jeszcze nie jestem na etapie siedemdziesiątki czy osiemdziesiątki, co mogą symbolizować kolejne zdjęcia, ale oswajam się z myślą, iż całkiem niedługo się tam znajdę. To metaforyczna warstwa tej wystawy.

Ale jest też druga, czysto wizualna. jeżeli pozwolimy roślinom wytrwać i umrzeć, odsłaniają one swoją niezwykłą, rzeźbiarską wręcz architektoniczność. Obraz staje się graficzny. Co ciekawe, każdy gatunek umiera inaczej: inaczej lilie, inaczej piwonie, a jeszcze inaczej tulipany.

Wszystkie te elementy składają się tutaj w jedną całość: czas zatrzymany na zdjęciach i czas trwania bukietu, wątek wanitatywny, odniesienia do baroku, sakralny, medytacyjny fiolet na ścianach oraz światło, które gaśnie wzdłuż korytarza, by na końcu rozświetlić bukiet.

A po drugiej stronie instalacji czeka jeszcze finał – fotografia pustego wazonu. Mam nadzieję, iż bliżej grudnia, gdy kwiaty jeszcze bardziej opadną i odsłonią stojące w tle naczynia z resztkami parującej wody, to ostatnie zdjęcie w pełni się widzom objawi. Ono już teraz zaczyna się tam powoli dziać.

Joanna Szpak-Ostachowska – fotografka, artystka wizualna i nauczycielka fotografii. Absolwentka polonistyki i animacji kultury Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończyła Program Mentorski Sputnik Photos (2019/2020). Członkini kobiecego kolektywu DJAM. W swojej praktyce koncentruje się na zagadnieniach czasu, straty, intymności oraz materialnych śladach emocji. Pracuje głównie z medium fotografii, sięgając także po kolaż, archiwa, tekst i obiekty. Prowadzi autorskie zajęcia, wykłady i spacery fotograficzne. Autorka książek fotograficznych „Chwasty” i „Sześć wazonów”. Jej prace były prezentowane m.in. w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski (Warszawa), Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu (Toruń), Galerii Miejskiej Ratusz (Zamość), Witrynie Artystycznej Chłodna 20 (Warszawa), na Rybnik Foto Festivalu (Rybnik) oraz podczas Miesiąca Fotografii w Krakowie (ShowOFF). Jej dzieła znajdują się w kolekcjach prywatnych oraz w zbiorach Muzeum Warszawy.