Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy

Zdjęcie: fot. M. Dachtera

Równocześnie z głównym gmachem założono romantyczny park angielski, a na jego terenie wzniesiono pawilony parkowe: Panteon, Monopter i oficynę, a także – dziś już nieistniejące – sztuczną ruinę (tzw. kasztel), stajnię koni cugowych (zaprzęgowych) i oficynę wjazdową według projektów Zawadzkiego.

Muzeum Wolnomularstwa

Pałac Gorzeńskiego przetrwał w niezmienionej formie do września 1939 roku. Jego wnętrza zdobiły wspaniałe dekoracje malarskie i sztukatorskie autorstwa Antoniego Smuglewicza, Roberta Stankiewicza oraz Michała Ceptowicza. Rezydencja będąca wówczas własnością rodziny Czarneckich została przejęta przez niemieckiego okupanta z przeznaczeniem m.in. na magazyn zboża. Tę ostatnią funkcję pełnił również po zakończeniu II wojny światowej. Na początku lat pięćdziesiątych XX wieku w pałacu urządzono mieszkania oraz dom kultury i bibliotekę. Wówczas rozpoczęto też pierwsze prace remontowe. W późniejszych latach w budynku ulokowano także szkołę powszechną i klubokawiarnię.

Ze względu na niedobory finansowe działania ograniczano do bieżących napraw i konserwacji, co powodowało postępującą degradację obiektu. W bardzo złym stanie znajdowały się również zabudowania parkowe, wskutek czego w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych część z nich rozebrano. Zniszczono wówczas znaczną część roślinności parkowej i wycięto wiele drzew.

Choć już w latach siedemdziesiątych rozważano przekazanie obiektu Muzeum Narodowemu w Poznaniu, nastąpiło to dopiero po trwającej kilkanaście lat wyprowadzce lokatorów. W 1988 roku wojewoda kaliski przekazał pałac tej instytucji. 1 grudnia tego samego roku powołano Muzeum Wolnomularstwa, oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, które funkcjonowało do 1995 roku. Z powodu braku wystarczających środków na remonty zdecydowano o usamodzielnieniu muzeum pod nazwą Zespół Pałacowo–Parkowy w Dobrzycy, który początkowo podlegał wojewodzie kaliskiemu. W 1996 roku wyremontowano pierwszy z pawilonów parkowych, oficynę z przeznaczeniem na administrację muzeum. Na skutek reformy administracyjnej z 1999 roku muzeum stało się placówką podległą Staroście Pleszewskiemu. Samorząd nie posiadał jednak środków na tak dużą inwestycję – remont budynków i rewitalizację parku. W 2002 roku zespół został przejęty przez Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego.

Remonty

Wówczas przyspieszono prowadzone prace restauracyjne, w szczególności przy malowidłach wewnątrz pałacu. Ukończenie większości prac w pałacu pozwoliło na jego otwarcie dla zwiedzających 14 lutego 2005 roku.

Równolegle z pracami w głównym gmachu realizowano restaurację parkowych pawilonów Monoptera i Panteonu.

Pierwszy z nich jest niewielkim budynkiem wzniesionym na sztucznej wyspie. Zbudowany został na planie koła z ośmioma doryckimi kolumnami podtrzymującymi dach. Z kolei Panteon, wzorowany na rzymskim, jest jedynym tego typu budynkiem w Wielkopolsce. Podczas jego restauracji nie uniknięto jednak błędu i nadmiernie wysunięto portyk do przodu, przez co budynek został zniekształcony.

Wspomniany błąd naprawiono w 2009 roku. W tym samym roku oddano do użytku wyremontowany, pochodzący z końca XIX wieku Domek Ogrodnika, z przeznaczeniem na administrację muzeum. W oficynie, która dotąd pełniła taką funkcję, urządzono bibliotekę muzealną. Również w 2009 roku zmieniono nazwę instytucji na Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy.

Trzy lata później w południowej części zespołu parkowego wzniesiono budynek oranżerii. w tej chwili trwa jego rozbudowa o nowe skrzydło, które ma umożliwić organizację wystaw czasowych. Pod budynkiem znajdzie się piwnica przeznaczona m.in. na magazyn. Po oddaniu rozbudowanej oranżerii do użytkowania w 2027 roku pałac stanie się już wyłącznie muzeum wnętrz.

Przez dwie dekady działalności muzeum wykonano także prace rewitalizacyjne w parku – m.in. uporządkowano drzewostan, wybudowano woliery dla ptaków, wykonano nowe nasadzenia i zrewitalizowano dwa mostki.

Polichromie Smuglewicza

W dobrzyckim pałacu prezentowane są wystawy czasowe, ale niewątpliwie największe zachwyt w gościach muzeum budzi wystawa stała, czyli wspaniałe wnętrza dawnej rezydencji Gorzeńskiego. Już sam westybul dolny robi ogromne wrażenie. Z niego drzwi prowadzą do jadalni, bogato malowanej m.in. w antyczne motywy sfinksów. Kolejnymi pomieszczeniami na parterze są antykamera i Salon z Pejzażem, w którym uwagę zwraca wspaniałe malowidło ścienne przedstawiające rzekę, góry, drzewa oraz twierdzę i świątynię. Na tej kondygnacji znajduje się jeszcze Salon z Amorkami i drugi zwany Groteskowym oraz sypialnia i garderoba.

Z westybulu dolnego schody prowadzą do znacznie zdobniejszego górnego. Pierwszym pomieszczeniem na tej kondygnacji jest Sala Balowa, ze wspaniałymi malowidłami Antoniego Smuglewicza. Uwagę w szczególności przykuwa interesująca dekoracja sufitu. Malarz ten wykonał także dekoracje w bibliotece.

Do najbardziej reprezentacyjnych wnętrz tej kondygnacji należy bez wątpienia również Sala ze Sztukateriami, z dekoracjami wykonanymi w 1804 roku przez sztukatora Michała Ceptowskiego. Niezwykle oryginalne są malowidła w kolejnym pomieszczeniu – Sali z Ptakami. Powstały na przełomie XVIII i XIX wieku, a ich autorstwo przypisuje się Smuglewiczowi i Robertowi Stankiewiczowi. Ostatnie dwa pomieszczenia na piętrze to bogato malowane: Sala Egipska oraz Salonik Kominkowy z kominkiem z brązowego marmuru.

Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 roku zespół pałacowo-parkowy w Dobrzycy został uznany za pomnik historii.

Bibliografia:

Stanisław Borowiak, „15 lat działalności muzeum 2005–2020”, Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy w Dobrzycy, Dobrzyca 2020

Jan Skuratowicz, „Pałac w Dobrzycy”, Zespół Pałacowo-Parkowy w Dobrzycy, Dobrzyca 2006

Tadeusz Stryjeński, „Pałace wiejskie i dwory z czasów saskich, Stanisława Augusta i Księstwa Warszawskiego w województwie poznańskim na podstawie podróży odbytej w lipcu 1926 r.”, Drukarnia Przemysłowa, Warszawa 1929

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Dobrzyca – zespół pałacowo-parkowy” (Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 grudnia 2018 roku, poz. 2493)

Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy, Muzeum i jego działalność, https://dobrzyca-muzeum.pl/o-muzeum/; Wystawa stała, https://dobrzyca-muzeum.pl/wystawa/wystawa-stala/