Rynek pracy zmienia się szybciej niż same nazwy zawodów
Gospodarka przyszłości nie będzie premiowała wyłącznie osób z „dobrym zawodem”, ale przede wszystkim tych, którzy potrafią gwałtownie dopasowywać się do zmieniających się zadań. World Economic Forum szacuje, iż do 2030 roku zmieni się 39% kluczowych kompetencji pracowników, a technologiczne zmiany będą głównym motorem tej transformacji. To oznacza, iż coraz mniej liczy się samo stanowisko, a coraz bardziej zestaw umiejętności, które człowiek wnosi do organizacji.
W praktyce rynek pracy będzie coraz mniej pytał: „kim jesteś z zawodu?”, a coraz częściej: „czy umiesz rozwiązywać problemy, korzystać z technologii, uczyć się nowych rzeczy i działać sensownie w niepewnym otoczeniu?”. Właśnie dlatego najbardziej cenione kompetencje przyszłości nie układają się już w prosty podział na „twarde” i „miękkie”. Coraz częściej tworzą one jedną całość: człowiek ma rozumieć dane, technologię, procesy i ludzi jednocześnie.
Najwyżej będą stały kompetencje poznawcze
Analityczne myślenie pozostaje absolutnym fundamentem
Jeśli szukać jednej kompetencji, która najpewniej utrzyma się na szczycie przez kolejne lata, będzie nią analityczne myślenie. WEF wskazuje, iż to przez cały czas najważniejsza kompetencja dla pracodawców, a 7 na 10 firm uznaje ją za kluczową już dziś. Nie chodzi przy tym wyłącznie o pracę z tabelami czy liczbami. Chodzi o umiejętność łączenia faktów, wyciągania wniosków, oddzielania szumu od rzeczy ważnych i podejmowania decyzji w środowisku, gdzie informacji jest coraz więcej, ale sensu wcale nie przybywa równie szybko.
To właśnie analityczne myślenie będzie odróżniało osoby korzystające z AI powierzchownie od tych, które potrafią dzięki niej pracować lepiej. Narzędzia mogą generować odpowiedzi, ale nie zdejmują z człowieka obowiązku oceny, czy wynik jest trafny, użyteczny i bezpieczny. W gospodarce przyszłości ogromną wartość będzie miał więc nie ktoś, kto tylko „umie użyć narzędzia”, ale ktoś, kto potrafi ocenić jego wynik i osadzić go w realnym kontekście biznesowym.
Zyskiwać będą też kreatywność i myślenie systemowe
Obok analityki rośnie znaczenie kreatywnego myślenia oraz systems thinking, czyli myślenia systemowego. WEF zalicza kreatywność do grona kompetencji, które są już dziś ważne i mają dalej zyskiwać na znaczeniu, podobnie jak systems thinking. To bardzo ważne, bo w świecie automatyzacji przewagę będzie dawało nie tylko poprawne rozwiązywanie znanych problemów, ale także umiejętność zauważania zależności między procesami, projektowania lepszych rozwiązań i patrzenia szerzej niż przez pryzmat jednego działu czy jednego zadania.
Kompetencje cyfrowe przestają być specjalizacją, a stają się bazą
AI, dane i technologiczna biegłość będą coraz ważniejsze
WEF pokazuje bardzo wyraźnie, iż najszybciej rosnącą grupą umiejętności są dziś kompetencje technologiczne. Na szczycie listy znalazły się AI i big data, dalej networks and cybersecurity oraz technological literacy. To istotny sygnał: przyszłość nie będzie należała wyłącznie do programistów czy analityków danych, ale do znacznie szerszej grupy pracowników, którzy rozumieją logikę technologii i potrafią się w niej sprawnie poruszać.
Trzeba to jednak dobrze rozumieć. Nie chodzi o to, iż każdy będzie musiał zostać inżynierem AI. OECD zwraca uwagę, iż większość pracowników narażonych na wpływ AI nie będzie potrzebowała wyspecjalizowanych kompetencji technicznych w rodzaju machine learning czy NLP. Mimo to sztuczna inteligencja zmieni ich zadania i to, jakich umiejętności będą wymagały ich role. Innymi słowy: choćby osoby spoza sektora technologicznego będą potrzebowały większej cyfrowej swobody, rozumienia narzędzi oraz umiejętności pracy z danymi i systemami.
Problemem Europy i Polski nie jest brak potrzeby, tylko zbyt wolne tempo nadganiania
Komisja Europejska podaje, iż tylko 55,6% mieszkańców UE ma co najmniej podstawowe kompetencje cyfrowe, a Unia przez cały czas jest daleko od celu na 2030 rok. W Polsce sytuacja jest słabsza niż średnia unijna: według unijnej platformy Digital Skills and Jobs podstawowe kompetencje cyfrowe ma około 44,3% osób. To oznacza, iż właśnie te kompetencje — dziś jeszcze traktowane czasem jako dodatek — będą jednymi z najbardziej deficytowych i przez to najbardziej cenionych.
Jeszcze bardziej wzrośnie znaczenie kompetencji ludzkich
Odporność, elastyczność i uczenie się przez całe życie będą kluczowe
Jednym z najmocniejszych wniosków z raportu WEF jest to, iż obok kompetencji technologicznych rosną bardzo gwałtownie także te związane z postawą i zdolnością adaptacji. Wysoko znajdują się resilience, flexibility and agility, a także curiosity and lifelong learning. To nie są „miłe dodatki”, tylko umiejętności coraz bardziej potrzebne w gospodarce, w której narzędzia, procesy i modele pracy będą zmieniać się szybciej niż kiedyś.
W praktyce firmy będą coraz bardziej ceniły pracowników, którzy nie blokują się przy każdej zmianie systemu, procedury czy zakresu obowiązków. Człowiek przyszłości na rynku pracy nie musi wiedzieć wszystkiego od razu, ale musi umieć gwałtownie się douczyć, przestawić sposób pracy i zachować skuteczność mimo niepewności. To właśnie dlatego odporność psychiczna i gotowość do uczenia się stają się dziś kompetencjami ekonomicznymi, a nie tylko rozwojowymi.
Liderzy, którzy umieją pracować z ludźmi, zyskają bardziej niż dawniej
WEF pokazuje też rosnące znaczenie leadership and social influence oraz talent management. W świecie, gdzie część pracy będzie wspierana przez automaty, wartość człowieka przesuwa się w stronę koordynacji, współpracy, wpływu społecznego i budowania sensu działania zespołu. Im więcej procesów przejmują systemy, tym ważniejsze stają się te obszary, których nie da się łatwo zautomatyzować: prowadzenie ludzi, łagodzenie napięć, przekładanie strategii na działanie i budowanie zaufania.
Zaskakująco wysoko będą stały kompetencje biznesowe i operacyjne
AI nie eliminuje znaczenia zarządzania — ona je wzmacnia
Ciekawy obraz daje OECD. W zawodach silnie eksponowanych na AI najbardziej pożądane są nie tylko kompetencje cyfrowe, ale przede wszystkim management and business skills. OECD wymienia tu m.in. project management, finanse, administrację oraz umiejętność pracy z procesami biznesowymi. Co więcej, w takich zawodach wzrosła też liczba ofert wymagających przynajmniej jednej kompetencji emocjonalnej, poznawczej lub cyfrowej — o 8 punktów procentowych.
To bardzo ważne, bo obala popularny mit, iż gospodarka przyszłości będzie premiowała wyłącznie techników i specjalistów „od narzędzi”. Coraz cenniejsi będą również ludzie, którzy potrafią spinać projekty, pilnować wykonania, rozumieć finanse, organizować procesy i nadawać pracy strukturę. W świecie coraz większej złożoności operacyjnej kompetencje organizacyjne i biznesowe nie słabną — one wręcz zyskują.
Rosnąć będzie także wartość kompetencji związanych z bezpieczeństwem i zieloną transformacją
Cyberbezpieczeństwo przestaje być niszą
WEF zalicza networks and cybersecurity do grupy najszybciej rosnących umiejętności. To logiczne: im bardziej gospodarka zależy od danych, chmury, automatyzacji i AI, tym większa staje się wartość ludzi, którzy rozumieją ryzyko, potrafią chronić systemy i myślą o technologii nie tylko przez pryzmat wygody, ale też bezpieczeństwa.
Zyskiwać będzie też kompetencja środowiskowa
W rankingu WEF rośnie również znaczenie environmental stewardship. To sygnał, iż gospodarka przyszłości nie będzie tylko cyfrowa, ale także coraz bardziej związana z transformacją energetyczną, regulacjami środowiskowymi i presją na efektywność zasobową. Firmy będą więc bardziej ceniły ludzi, którzy rozumieją nie tylko technologię i wynik finansowy, ale też wpływ działalności na środowisko, energię i łańcuch dostaw.
Jakie kompetencje będą miały najwyższą wartość
| Analityczne myślenie | bo pomaga oceniać informacje, dane i wyniki AI |
| AI i praca z danymi | bo technologia staje się częścią większości zawodów |
| Technological literacy | bo coraz więcej ról wymaga swobodnego poruszania się po narzędziach i systemach |
| Cyberbezpieczeństwo | bo cyfrowa gospodarka zwiększa wagę ochrony danych i procesów |
| Kreatywne myślenie | bo automatyzacja premiuje tych, którzy projektują lepsze rozwiązania |
| Odporność i elastyczność | bo zmiana staje się stanem normalnym, a nie wyjątkiem |
| Ciekawość i lifelong learning | bo kompetencje będą szybciej się dezaktualizować |
| Leadership i social influence | bo rośnie znaczenie współpracy, wpływu i prowadzenia ludzi |
| Project management i kompetencje biznesowe | bo technologia wymaga lepszego spinania procesów, nie gorszego |
| Environmental stewardship | bo zielona transformacja będzie coraz mocniej wpływać na biznes |
Dane z WEF i OECD pokazują bardzo wyraźnie, iż najbardziej ceniona osoba w gospodarce przyszłości nie będzie ani wyłącznie technologiem, ani wyłącznie „człowiekiem od relacji”. Największą wartość będzie miał ktoś, kto łączy rozumienie technologii, myślenie analityczne, sprawność biznesową i umiejętność działania z ludźmi.
Przyszłość należy do ludzi, którzy umieją łączyć światy
Najbardziej cenione kompetencje przyszłości będą wyrastały z jednego wspólnego wzoru: człowiek ma być jednocześnie bardziej cyfrowy, bardziej samodzielny poznawczo, bardziej adaptacyjny i bardziej ludzki w tym, czego maszyna przez cały czas nie robi dobrze. To właśnie dlatego tak wysoko stoją dziś jednocześnie AI i big data, analityczne myślenie, resilience, leadership, curiosity and lifelong learning oraz kompetencje biznesowe.
Najkrócej mówiąc: gospodarka przyszłości będzie najbardziej premiowała nie tych, którzy umieją tylko jedno, ale tych, którzy potrafią gwałtownie uczyć się nowych rzeczy, rozumieją technologię bez ślepego zachwytu, potrafią pracować z ludźmi i umieją przekładać wiedzę na wynik. I właśnie to będzie prawdopodobnie najcenniejszą kompetencją ze wszystkich: zdolność do sensownego łączenia kompetencji, a nie zamykania się w jednej specjalizacji.
