Wysypujesz w ogrodzie, by użyźnić glebę? Nieświadomie przyciągasz szkodniki

Gryzonie najczęściej pojawiają się w miejscach, w których mają dostęp do pożywienia i wody oraz stabilnego schronienia. Do przydomowych ogrodów najbardziej przyciągają je produkty o wysokiej wartości energetycznej, czyli m.in. ziarna, mieszanki sypkie, resztki posiłków zawierające tłuszcze i cukry. W 2025 roku zespół badawczy z University of California Agriculture and Natural Resources opublikował analizę terenową dotyczącą zachowań żerowych szczurów w obszarach podmiejskich, wskazując, iż choćby niewielkie ilości rozproszonych zbóż zwiększają aktywność gryzoni w promieniu kilkudziesięciu metrów.

Badacze podkreślili, iż wilgotna gleba wzmacnia intensywność zapachu, a to ułatwia gryzoniom lokalizowanie pokarmu. A zatem owies rozsypany na grządce stanowi dla myszy i szczurów wyraźny sygnał zapraszający.

Oczka wodne, poidła dla ptaków, nieszczelne instalacje ogrodowe oraz miejsca o podwyższonej wilgotności również tworzą idealne warunki do przetrwania dla drobnych ssaków. W 2026 roku Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) opublikowało raport “Rodent-Borne Risks in Central Europe Under Changing Climate Conditions", w którym wskazano, iż łagodniejsze zimy w regionie Europy Środkowej zwiększają przeżywalność populacji myszy i szczurów, a ogrody położone w pobliżu terenów leśnych są naturalnym przedłużeniem ich siedlisk.

Warto wiedzieć, iż szczury potrafią zapamiętać lokalizację źródła pożywienia nawet przez kilka miesięcy. Będą więc regularnie powracać do ogrodu, który raz zaoferował im łatwy dostęp do jedzenia.

Gryzonie stanowią realne zagrożenie epidemiologiczne, ponieważ przenoszą patogeny zdolne wywoływać ciężkie choroby u ludzi i zwierząt domowych. W ostatnich latach — szczególnie w analizach publikowanych w 2025 roku przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) — zwrócono uwagę na rosnącą liczbę przypadków zakażeń związanych z kontaktami z odchodami i moczem gryzoni w regionach o łagodniejących zimach.

Patogeny takie jak hantawirusy, odpowiedzialne za ostre zespoły niewydolności oddechowej, oraz bakterie z rodzaju Leptospira, wywołujące leptospirozę, utrzymują się w środowisku glebowym i wodnym przez wiele tygodni. Zoonozy, czyli choroby przenoszone ze zwierząt na ludzi, obejmują również gorączkę szczurzą oraz rzadkie, ale wciąż monitorowane formy dżumy. Niestety oznacza to, iż każdy ogród, w którym pojawiają się gryzonie, staje się przestrzenią o podwyższonym ryzyku mikrobiologicznym.

Zanieczyszczenia pozostawiane przez gryzonie mają szczególnie duże znaczenie w kontekście bezpieczeństwa żywności. Odchody, mocz i sierść mogą przenosić bakterie takie jak Salmonella enterica, Campylobacter jejuni czy Escherichia coli. W raporcie “Rodent-Borne Pathogens in Urban and Suburban Environments" opublikowanym w 2025 roku przez University of Helsinki wskazano, iż choćby niewielka populacja myszy w ogrodzie zwiększa ryzyko skażenia warzyw uprawnych, szczególnie tych rosnących nisko przy ziemi. jeżeli więc zauważymy pierwsze ślady ich aktywności, np. w postaci odchodów, tuneli w glebie lub charakterystycznych ścieżek biegowych, powinniśmy natychmiast zareagować zamiast biernie oczekiwać, aż problem "sam minie".

Zdrowa gleba stanowi fundament ogrodu, ale sposób jej wzbogacania decyduje o tym, czy przestrzeń pozostanie wyłącznie domeną roślin. Każda ingerencja w obieg materii organicznej wpływa zarówno na strukturę podłoża, jak i na zachowania zwierząt, które reagują na zapach, dostępność pożywienia i stabilność środowiska.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest kompostowanie surowych materiałów roślinnych. Ziarna, liście oraz resztki zielone trafiające do kompostownika wchodzą w kontrolowany proces rozkładu tlenowego. Wraz ze wzrostem aktywności mikroorganizmów temperatura masy organicznej rośnie, często przekraczając 55°C. W takich warunkach zachodzi szybka mineralizacja, a lotne związki zapachowe ulegają rozproszeniu i rozkładowi. Dla gryzoni oznacza to brak sygnałów pokarmowych i brak powodu do penetracji ogrodu.

Kluczową rolę odgrywa sama forma kompostownika. Zamknięta konstrukcja stabilizuje wilgotność, ogranicza dostęp tlenu z zewnątrz i tworzy fizyczną barierę, która uniemożliwia gryzoniom dostęp do świeżej materii organicznej. Jednocześnie utrzymuje środowisko sprzyjające rozwojowi bakterii i grzybów glebowych, które odpowiadają za powstawanie wartościowego próchnicznego podłoża.

Inny mechanizm uruchamia się w przypadku resztek poddanych obróbce cieplnej. Gotowane produkty gwałtownie emitują intensywne zapachy powstające w wyniku rozkładu białek, tłuszczów i węglowodanów. To lotne związki, które informuje gryzonie o łatwo dostępnym źródle pokarmu. choćby niewielkie ilości takich odpadów rozsypane lub niewłaściwie przechowywane wystarczą, by ogród został włączony do ich stałego terytorium żerowania. Z tego powodu gotowane resztki wymagają ścisłej kontroli.

Szczelne pojemniki, kompostowniki zabezpieczone metalową siatką o drobnych oczkach oraz uporządkowane, suche strefy składowania bioodpadów przerywają łańcuch bodźców zapachowych. Gryzonie tracą orientację, a ogród przestaje być dla nich atrakcyjnym środowiskiem. Tak prowadzona gospodarka materią organiczną pozwali nam zachować logiczną równowagę: gleba otrzymuje to, czego potrzebuje do regeneracji i budowy struktury, a ogród funkcjonuje jako przestrzeń stabilna, czysta i odporna na presję szkodników.