Wilki Tomasza spod Suwałk

Nazywam się Tomasz Wardęga, mam pięćdziesiąt trzy lata i przez ostatnie dwadzieścia lat byłem leśniczym w nadleśnictwie pod Suwałkami. To ja jestem tym „sąsiadem z lasu", o którym cała wieś Krzywe opowiada sobie przy każdej okazji — i to ja pierwszy zobaczyłem, co zrobiła stara Zofia Brzuska ze swoimi wilkami, choć nikt mi wtedy nie uwierzył.

Zofię znałem, odkąd sięgam pamięcią. Mieszkała samotnie w drewnianym domu na skraju wsi, tuż przy linii lasu, w chatce z zapadniętym gankiem i piecem kaflowym, który palił się od października do maja. Mąż zmarł jej dawno, dzieci wyjechały do Białegostoku i dzwoniły raz na tydzień. Ludzie mówili o niej różnie — jedni iż dziwaczka, inni iż święta. Ja wiedziałem tylko, iż jedenaście lat wcześniej, pewnego kwietniowego poranka, znalazła w poszyciu lasu cztery wilczęta przy martwej wilczycy, potrąconej na drodze do Sejn.

Zgłosiła mi to sama, bo wiedziała, iż jako leśniczy mam obowiązek to odnotować. Powinienem był zabrać szczenięta do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt w Białowieży. Tak nakazywał regulamin. Ale Zofia stanęła w progu swojej chaty z tymi czterema kłębkami sierści owiniętymi w stary kocyk i powiedziała tylko: „Zdechną, zanim tam dojadą, panie Tomaszu. Niech zostaną. Ja to ogarnę."

Zamknąłem oczy na to, czego nie powinienem był widzieć. To była moja pierwsza pomyłka — a może wcale nie pomyłka, dziś już nie jestem pewien.

Karmiła je mlekiem kozim z butelki po syropie na kaszel, po nocach nie spała, bo skomlały z zimna, mimo koca i pieca. Widziałem ją czasem przez okno, jak siedzi na podłodze kuchni z czterema szczeniakami na kolanach i mówi do nich cicho, jakby tłumaczyła im coś ważnego. Sąsiedzi się śmiali — pukali się w czoło, mówili, iż baba zwariowała, iż hoduje sobie bestie, które kiedyś rozszarpią jej owce, a może i ją samą.

Ja się nie śmiałem. Ja się bałem. Bo wiedziałem, iż wilk to nie pies, i iż to, co Zofia robi, jest nie tylko wbrew przepisom — jest wbrew naturze tego zwierzęcia. Miałem obowiązek to zgłosić do konserwatora przyrody. Nie zrobiłem tego. Przez rok patrzyłem, jak cztery wilki rosną w klatce jej podwórka, ogrodzonego siatką, którą sama postawiła z desek i drutu kolczastego pożyczonego od sąsiada.

Kiedy miały już prawie rok, sama zawiozła je do lasu za Szeszupą, otworzyła klatkę i po prostu odeszła, nie oglądając się. Samce stały przy niej długo, jeden choćby lizał jej dłoń, zanim zniknęły między świerkami. Płakała wtedy — widziałem to z drogi, z odległości jakichś stu metrów, i nie podszedłem, bo czułem, iż to nie moja sprawa.

Przez kolejne lata żyła sama. Wieś mówiła, iż wilki dawno zapomniały, dawno zdziczały, dawno pewnie nie żyją, bo w tych stronach kłusownicy nie próżnują. Ja też w to wierzyłem. Aż do jednej nocy w lutym, jedenaście lat po tamtym poranku nad drogą do Sejn.

Zofia miała już siedemdziesiąt dwa lata. Tej zimy poślizgnęła się na oblodzonym ganku, niosąc wiadro z węglem, i złamała biodro. Leżała na śniegu przez ponad trzy godziny, bo telefon zostawiła w kuchni, a najbliższy sąsiad, Marek Ossowski, mieszkał kilometr dalej. Temperatura spadła do minus siedemnastu stopni. Lekarz później powiedział, iż przy takim mrozie człowiek w jej wieku ma może godzinę, zanim organizm zaczyna się wyłączać.

Marek zeznał później, iż około drugiej w nocy jego pies zaczął wyć jak oszalały, drapiąc drzwi. Wyszedł zobaczyć, co się dzieje, i zamarł. Na jego podwórku, przy płocie od strony domu Zofii, stały trzy wielkie wilki. Nie warczały, nie podchodziły do zabudowań. Wyły — rytmicznie, na zmianę, jakby coś sygnalizowały. Marek, przerażony, zadzwonił do mnie, bo wiedział, iż mam broń i doświadczenie z drapieżnikami.

Pojechałem tam z latarką i strzelbą, gotowy strzelić w powietrze, żeby je odgonić. Kiedy dotarłem pod dom Zofii, wilki już tam nie było — przesunęły się bliżej ganku, jakby prowadziły coś albo kogoś. I wtedy usłyszałem jej głos, słaby, zdławiony mrozem: „Tomek… tu jestem…"

Znalazłem ją przy schodkach, prawie zamarzniętą, w cienkim swetrze, z ręką wyciągniętą w stronę drzwi, do których nie zdołała doczołgać się sama. Wilki stały kilka metrów dalej, w kręgu, jakby pilnowały tego miejsca, żeby nie podszedł żaden lis, żadne inne zwierzę. Kiedy zobaczyły mnie i Marka, po prostu się cofnęły, jeden po drugim, w stronę lasu. Nie uciekały w panice. Odchodziły, jakby wiedziały, iż zrobiły swoje.

Zabraliśmy Zofię do szpitala w Suwałkach. Miała odmrożone palce u nóg i złamane biodro, ale żyła. Lekarze mówili, iż gdyby leżała tam jeszcze pół godziny, nie dałaby rady.

Wieś przez tydzień nie mówiła o niczym innym. Jedni twierdzili, iż to bajka, iż Marek i ja coś pokręciliśmy po ciemku, iż to zwykłe wilki węszące padlinę. Inni, iż to były te same zwierzęta, które wykarmiła jedenaście lat wcześniej — iż rozpoznały jej zapach, jej głos, iż przyszły, bo coś w nich zostało z tamtych nocy przy piecu.

Ja nie umiem tego wytłumaczyć naukowo i nie próbuję. Wiem tylko, co widziałem: trzy wilki stojące przy umierającej kobiecie, niepodchodzące bliżej, nieatakujące, tylko pilnujące, dopóki nie przyszła pomoc.

Miesiąc później, kiedy Zofia wróciła ze szpitala o kulach, poszedłem do niej z papierami. Jako leśniczy musiałem w końcu formalnie zgłosić incydent z udziałem dzikich wilków w pobliżu zabudowań — to obowiązek wobec nadleśnictwa i konserwatora przyrody w Białymstoku. Usiadłem przy jej stole, tym samym, przy którym jedenaście lat wcześniej karmiła cztery szczenięta z butelki, i zapytałem, czy chce, żebym w raporcie napisał, iż zwierzęta stanowiły zagrożenie i trzeba je odstrzelić, jeżeli pojawią się znowu.

Powiedziała: „Nie, panie Tomaszu. Niech pan napisze prawdę."

Napisałem prawdę. W raporcie, który dziś leży w archiwum nadleśnictwa w Suwałkach, jest zdanie, którego nikt tam wcześniej nie zapisał: iż trzy osobniki Canis lupus zachowały się w sposób ochronny wobec człowieka w sytuacji zagrożenia życia. Konserwator zadzwonił do mnie osobiście, żeby zapytać, czy nie pomyliłem się z terminologią. Powiedziałem, iż nie.

Zofia mieszka w Krzywem do dziś, ma osiemdziesiąt trzy lata, chodzi o lasce, a jej syn w końcu przewiózł ją bliżej do siebie, do Białegostoku, na zimę, zostawiając dom pod moją opieką. Ostatniej jesieni, przed wyjazdem, zostawiła na progu miskę z resztkami mięsa z niedzielnego rosołu — tak jak robiła to co roku, odkąd wróciła ze szpitala. Rano miska była pusta, a w błocie odciśnięty ślad, za duży jak na psa sąsiada.

Nie zgłosiłem tego do żadnego raportu. Niektóre rzeczy zostawiam tylko dla siebie i dla niej.