Wiewiórki pod dachem – jak przeprowadzić remont, nie szkodząc dzikim zwierzętom?

primum.org.pl 5 dni temu

Pobierz artykuł w PDF

Zwierzęta na swoje schronienia czasem wybierają miejsca, które naszym zdaniem wydają się zaskakujące. Ptaki, ale także wiewiórki czy nietoperze, mogą zamieszkać w podbitkach dachowych, szczelinach budynków czy na strychach. jeżeli lokator jest lubiany i nie powoduje szkód, często pozwalamy mu żyć obok siebie. Co jednak zrobić w przypadku, gdy w tym miejscu planujemy remont? Jak przeprowadzić prace budowlane, w przypadku, gdy swoje gniazdo zrobi sobie w tym miejscu wiewiórka?

Ochrona wiewiórek w Polsce

Wiewiórka pospolita (łac. Sciurus vulgaris) to jeden z najbardziej rozpoznawalnych ssaków w Polsce. Choć jest często spotykana w lasach, parkach i ogrodach, nie każdy wie, iż jest objęta ochroną prawną.

Podstawę stanowi Ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r., która określa zasady ochrony dzikich zwierząt. W oparciu o nią wprowadzono przepisy wykonawcze, m.in. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, w którym wiewiórka pospolita została wymieniona jako gatunek objęty ochroną częściową.

Ochrona częściowa zapewnia iż ingerencja człowieka w życie wymienionych gatunków zwierząt jest ściśle regulowana. Zabronione jest m.in.: zabijanie lub okaleczanie zwierząt, niszczenie ich siedlisk i schronień, niszczenie gniazd, płoszenie w okresie rozrodu i wychowywania młodych oraz uniemożliwianie im dostępu do miejsc schronienia.

Główna różnica między ochroną ścisłą a częściową polega na tym, iż przy ochronie częściowej możliwe są odstępstwa od zakazów – ale tylko w szczególnych sytuacjach i za zgodą odpowiednich organów. Takie wyjątki mogą dotyczyć m.in. działań naukowych, ratowania rannych zwierząt czy działań związanych z bezpieczeństwem ludzi. Bez takiego zezwolenia każda ingerencja w życie wiewiórek pozostaje nielegalna.

Gdzie wiewiórki budują gniazda i jak one wyglądają?

Naturalnym środowiskiem wiewiórek są zadrzewienia, przede wszystkim lasy, gdzie budują gniazda w koronach drzew lub w dziuplach. Czasem jednak, przede wszystkim na obszarach, gdzie jest gęstsza zabudowa, wykorzystują do tego miejsca stworzone przez człowieka, jak np. podbitki dachowe, szczeliny w elewacji czy strychy, a choćby lampy czy balkony. Dla wiewiórek takie miejsca są ciepłe, bezpieczne i chronią przed warunkami atmosferycznymi.

Gniazda wiewiórek mają zwykle kształt kulisty, ich średnica wynosi od około 25 do 45 centymetrów. Najczęściej są umieszczone w koronach drzew, w pobliżu pnia, na wysokości od 2 do 18 metrów. Wiewiórki rzadko zakładają gniazda na pojedynczych, izolowanych drzewach, ponieważ utrudniałoby im to sprawne przemieszczanie się między koronami oraz ucieczkę przed drapieżnikami. Wejście do gniazda jest zwykle dobrze ukryte, co dodatkowo zmniejsza ryzyko ataku. W przypadku gniazda zlokalizowanego w dziupli lub szczelinie czy dachu, zwykle jest to materiał roślinny, najczęściej łyko lipowe, wciśnięte w dane miejsce, zwiększające bezpieczeństwo i izolację gniazda.

Wiewiórki posiadają zwykle kilka gniazd w obrębie swojego areału osobniczego – zwykle od dwóch do ośmiu. Również wiewiórcze matki z młodymi mają kilka gniazd, co pozwala im przenieść młode w razie zagrożenia, dzięki temu wyższe jest bezpieczeństwo potomstwa.

Rozród i życie młodych

Pierwsze zaloty wiewiórek można zaobserwować już pod koniec grudnia lub na początku stycznia, jeżeli zima jest łagodna. Zaloty mogą powtarzać się choćby do końca sierpnia, a dokładny termin zależy od wielu czynników, takich jak dostępność pokarmu, warunki środowiska czy pogoda w danym roku. Młode wiewiórek rodzą się przede wszystkim wiosną, zwykle w marcu lub kwietniu, gdy dostępność pokarmu wzrasta. jeżeli w środowisku panują odpowiednie warunki, starsze i doświadczone samice, które są w dobrej kondycji, mogą zajść w ciążę po raz drugi, dzięki czemu mogą mieć kolejny miot latem (najczęściej w lipcu lub sierpniu). Ciąża trwa około 38 dni, a w jednym miocie samica najczęściej ma 4 młode, choć może mieć od 1 do 7.. Nowo narodzone wiewiórki są nagie, ślepe i całkowicie zależne od matki, ważą zaledwie 15–18 gramów, co stanowi około 2% masy dorosłego osobnika. Matka opiekuje się nimi przez 8–10 tygodni, karmiąc mlekiem i chroniąc przed zagrożeniami. W wieku około 11 tygodni stają się samodzielne, a w wieku 9–11 miesięcy gotowe są do poszukiwania partnera i rozpoczęcia własnego cyklu rozrodczego.

Remont domu – kiedy najlepiej przeprowadzać prace?

Najbardziej wrażliwym okresem dla wiewiórek jest wiosna i lato, kiedy samice rodzą i wychowują młode. W tym czasie nie można niszczyć gniazd ani zamykać dostępu do schronień. jeżeli to możliwe, prace remontowe warto planować późnym latem, jesienią lub zimą. W tym czasie samice nie wychowują młodych, a ryzyko płoszenia zwierząt lub zniszczenia ich schronień jest minimalne.

Co zrobić przed rozpoczęciem prac?

Przed remontem warto dokładnie sprawdzić, czy w budynku nie ma aktywnych gniazd. Należy dokładnie obejrzeć dane miejsce i sprawdzić, czy wiewiórki z nich nie korzystają. Nigdy nie należy zamykać otworów, jeżeli istnieje podejrzenie obecności młodych.

W razie wątpliwości warto skonsultować się z organizacją zajmującą się pomocą dzikim zwierzętom. jeżeli znajdziemy ranne lub osierocone młode, natychmiast należy skontaktować się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt.

Jeżeli remont wymaga zamknięcia dostępu do miejsca, w którym wcześniej znajdowało się gniazdo, można rozważyć montaż budki dla wiewiórek na pobliskim drzewie. Najlepiej montować je na wysokości kilku metrów (ok. 3-5), w spokojnym miejscu, z dala od intensywnego ruchu ludzi.

“W moim domu jest gniazdo wiewiórki, co teraz zrobić?”

Najważniejsze, by zapewnić zwierzętom bezpieczeństwo oraz działać zgodnie z prawem.

Obserwuj, czy gniazdo jest używane i czy mogą być w nim młode

Wiewiórki mają kilka gniazd, jest więc szansa, iż zwierzę się wyniesie z gniazda zrobionego w budynku. Możesz też spróbować zaobserwować, czy w gnieździe mogą być młode – najlepiej nie zaglądaj do środka, obserwuj matkę, która wchodzi do gniazda. jeżeli karmi, będzie miała widocznie powiększone sutki z wygryzioną sierścią wokół nich. jeżeli są młode w środku, trzeba odczekać aż opuszczą gniazdo (zwykle około 8 tygodni).

Skontaktuj się z odpowiednimi instytucjami:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, jeżeli remont jest pilny można wystąpić o zgodę na odstępstwo od ochrony gatunkowej. RDOŚ może zezwolić na przeniesienie gniazda czy wskazać specjalistyczną firmę.
Fundacje i ośrodki rehabilitacji dzikich zwierząt

Co z remontem?

Jeśli gniazdo jest aktywne, remont w tej części budynku trzeba wstrzymać, pozostałe prace w domu zwykle można prowadzić. Gdy wiewiórki opuszczą gniazd: można je usunąć legalnie i zabezpieczyć dach (siatką, kratką, blachą). Można również wystąpić o zgodę na odstępstwo od zakazów w stosunku do gatunków objętych ochroną – są to jednak sytuacje wyjątkowe.

Gdzie szukać pomocy?

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska to podstawowy organ, który wydaje zezwolenia na odstępstwa od zakazów ochrony gatunkowej. Zezwolenie na odstępstwo od zakazów jest wydawane w sytuacjach wyjątkowych, gdy spełnione są określone warunki i brak jest możliwości uniknięcia działań, które naruszają zakazy, czyli:

brak alternatywnych rozwiązań,
brak negatywnego wpływu na stan ochrony gatunku – czyli działania nie powinny prowadzić do pogorszenia stanu populacji chronionego gatunku w skali lokalnej lub krajowej,
konkretny uzasadniony cel – np. inwestycja o dużym znaczeniu społecznym, przeprowadzenie remontu ważnej infrastruktury albo działania zabezpieczające zdrowie lub bezpieczeństwo ludzi.

Oznacza to, iż urząd ocenia, czy bez tej zgody działania byłyby niemożliwe, czy nie zagrażają trwałości populacji gatunku, a także czy cel działań jest uzasadniony społecznie, gospodarczo lub ekologicznie. Warto jednak pamiętać, iż uzyskanie odstępstwa od zakazu ochrony przyrody jest możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach i wymaga formalnej procedury oraz zgody odpowiedniego organu ochrony środowiska. W praktyce najbezpieczniejszym i najprostszym rozwiązaniem jest odłożenie remontu lub prac budowlanych do czasu, aż wiewiórki same opuszczą swoje gniazdo. Dzięki temu unikamy ryzyka krzywdy dla zwierząt, nie narażamy się na naruszenie przepisów, a jednocześnie możemy wykonać prace w sposób zgodny z prawem i przyjazny dla przyrody.

Ponadto można kontaktować się z lokalnymi ośrodkami rehabilitacji zwierząt lub lokalnymi organizacjami przyrodniczymi.

Lista ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt : Wykaz ośrodków rehabilitacji zwierząt – Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – Portal Gov.pl

Specjaliści ocenią sytuację i podpowiedzą, jak przeprowadzić remont w sposób bezpieczny dla zwierząt.

Remont domu – pamiętaj o kilku podstawowych zasadach:

sprawdź, czy w budynku nie ma gniazd,
unikaj prac w okresie wychowywania młodych,
nie zamykaj otworów bez upewnienia się, iż są puste,
w razie wątpliwości skontaktuj się z ekspertami,
rozważ montaż budki dla wiewiórek w pobliżu.

Dlaczego warto zachować ostrożność?

Dzikie zwierzęta odgrywają istotną rolę w ekosystemie – rozsiewają nasiona drzew, przyczyniają się do odnowy lasów i parków. Zachowanie ostrożności podczas remontów to nie tylko troska o zwierzęta, ale również o przyrodę w najbliższym otoczeniu.Podstawa prawna
- Ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r.
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (2016)

Artykuł dr Agata Beliniak

Źródła:

www.biznes.gov.pl/pl/portal/ou1134 (dostęp z 17.03.2026 r.)
Ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r.
Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (2016)
Bosch, S. i Lurz, P. 2012. The Eurasian Red Squirrel: Sciurus vulgaris. Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben, Germany.

Pobierz artykuł w PDF