„Toxic Sublime” w Rodriguez Foundation

2 tygodni temu

Niektóre eksperymenty naukowe nie kończą się w momencie, w którym powinny. Z czasem przeznaczona do badań przestrzeń zaczyna funkcjonować według własnych zasad, a to, co miało być przedmiotem obserwacji, stopniowo przejmuje kontrolę nad laboratorium. Galeria Rodríguez Foundation staje się przestrzenią takiego eksperymentu. Granica między obserwującym a obserwowanym zaczyna się zacierać. Człowiek nie jest już jedynym badaczem. Może stać się częścią prowadzonego tu procesu, a wręcz poczuć się testowanym przez inne żyjące i rozwijające się byty.

Tytułowe sublime (wzniosłość) to określenie niezwykłego doznania estetycznego, które łączy w sobie skrajnie sprzeczne uczucia, jak groza i zachwyt albo ból i przyjemność. Specyfika tego pojęcia była żywo dyskutowana w europejskiej filozofii XVIII wieku za sprawą Edmunda Burke’a i Immanuela Kanta, ale nurtuje ono nauki humanistyczne do dziś. Toxic Sublime[ref]Termin toxic sublime został pierwotnie użyty przez Jennifer Peeples w tekście Toxic Sublime: Imaging Contaminated Landscapes, który ukazał się w 2011 roku na łamach czasopisma „Environmental Communication”.[/ref] jest natomiast wzniosłością na nasze czasy, w których zbiorową wyobraźnię wzbogaciły obrazy dziwacznych organizmów i substancji. Bezpowrotnie zmieniły one nasze koncepcje natury, życia i czystości.

Widok wystawy „Toxic Sublime”, Rodriguez Foundation, fot. Joanna Czarnota
Widok wystawy „Toxic Sublime”, Rodriguez Foundation, fot. Joanna Czarnota
Widok wystawy „Toxic Sublime”, Rodriguez Foundation, fot. Joanna Czarnota
Widok wystawy „Toxic Sublime”, Rodriguez Foundation, fot. Joanna Czarnota

Toksyczność wzniosłości nie zawiera się jedynie w obiekcie, na który spoglądamy. Spływający siarkowy opad oblepia sprasowane w kostki odpady cywilizacji. Odbija się od nich mieszając się z tym, co życie wytworzyło w toku upływającego czasu. Zatruta Odra, Wielka Pacyficzna Plama Śmieci, widowiskowe obrazy fabryk i wysypisk uchwycone na zdjęciach satelitarnych – wszystko to buduje aurę wzniosłości w tych przerażająco pięknych obrazach zatrucia. Jak toksyczne musi być nasze spojrzenie, które podąża za takimi obrazami i estetyzuje to, co skażone, brudne, nieprzystające i niedające się w pełni skatalogować.

Wszystko zaczyna oddychać. Obiekty od początku wydają się pozostawać w stanie gotowości, jakby w każdej chwili mogły rozpocząć własne życie. Wystawa dzieli się na dwie strefy. W pierwszej, oświetlonej sterylnym światłem, realizowane są obserwacje tego, co wciąż można rozpoznać i opisać. Towarzyszą im mikroskopowe nagrania Klary Woźniak oraz zamknięte w ramach, niczym preparaty, wysuszone glony Piotra Bosackiego. W drugiej strefie odrealnienie narasta. Sztuczna zieleń działa tu jak katalizator, a znajdujące się w niej byty zaczynają podlegać własnym, trudnym do określenia zasadom. Kosmotyczne błyszczące formy Andrzeja Stańka wiją się i ociekają, wymykając się jednoznacznym kategoriom. Ruch ten wyznacza wodne stworzenie Wiktorii Cwityńskiej, którego ciało zdaje się udzielać swojego rytmu pozostałym pracom.

Widok wystawy „Toxic Sublime”, Rodriguez Foundation, fot. Joanna Czarnota
Widok wystawy „Toxic Sublime”, Rodriguez Foundation, fot. Joanna Czarnota

Toxic Sublime odzwierciedla tryb przyspieszonej i zachwianej przez człowieka ewolucji, w której kontakty międzygatunkowe zaczęły obejmować nowe obszary życia: wyobraźnię, technologię i sztukę. Formy te żyją samotnie i w grupach, wchodzą w relacje i wrastają w tkankę codzienności. Każde ich spotkanie wiąże się z jakąś intoksykacją, w wyniku której powstają zupełnie nowe hybrydowe i cybernetyczne gatunki, jak silikonowe korpusy, niekończące się organizmy i mechaniczne macki zebrane w galerii.

Nieudane eksperymenty, opuszczone laboratoria i zapomniane życia, w których zahibernowane, wyjęte z własnego środowiska stworzenia wciąż symulują swoje istnienie. Tętnią jak nasze pozbawione słońca wnętrzności; trwają, jak w przestrzeni Toxic Sublime.

Bartosz Czyżyk, Czarek Wicher, Antoni Żurawski
Pracownia Kuratorstwa 2026

Idź do oryginalnego materiału