Pies pod Wieliczką

Szczeniak leżał tuż przy krawędzi żwirówki, tam, gdzie kończy się asfalt na Kalwaryjskiej i zaczyna droga do Sygneczowa. Leżał zwinięty w ciasny kłębek, nos wciśnięty w brzuch, jakby chciał zniknąć w sobie samym. Jakby wystarczyło skulić się mocniej, a świat przestałby zauważać, przeszedłby obok, nie tknął.

Marek omal go nie przejechał. Jechał po ziemniaki. Matka zadzwoniła rano, głos miała zachrypnięty, przeziębiony – mówi, synu, w piwnicy trzy worki zostały z zeszłego roku, tyle nie zjem, zabierz, bo wykiełkują i trzeba będzie wyrzucić. Marek się nie kłócił. Z matką dyskutować to jak z prądem Wisły – możesz wiosłować ile chcesz, i tak poniesie cię tam, gdzie ona chce.

Wrzesień wyszedł dziwny. Babie lato przyszło wcześnie, odstało swoje dni, a potem wróciło znienacka, jakby zapomniało czegoś dokończyć. Powietrze było miękkie, ciepłe, pachniało spadłymi jabłkami, wystygłą ziemią i lekko – dymem z pierwszych wieczornych palenisk. Marek jechał nie spiesząc się, szybę miał uchyloną, łokieć wystawiony na zewnątrz, i gdyby ktoś spojrzał z boku – zobaczyłby czterdziestodwuletniego faceta, krępego, po krótko ściętych, siwiejących włosach, z rękami opalonymi na brąz, który prowadzi swojego wysłużonego Dustera z miną kogoś, komu jest akurat dobrze. Po prostu dobrze – bez powodu, bez okazji, z samego faktu, iż jest sobota rano, iż droga przed nim, iż u matki czeka gadka o sąsiadce Halinie, która znowu „coś kombinuje".

Zwolnił przy zakręcie, bo z krzaków wyskoczyła sroka i o mało nie wpakowała się w przednią szybę – głupi ptak, leci nisko, jakby przepisów nie znał. Zwolnił, zaklął bez złości i wtedy – kątem oka – zobaczył. Kłębek. Brudnorudy, z łaciatym umaszczeniem, mały. Leżał na samej granicy asfaltu i trawy. Nie ruszał się.

Pierwsza myśl – martwy. Marek choćby odwrócił wzrok, wcisnął gaz. Ale sekundę później – nie, stop. Zatrzymał się, cofnął. Wysiadł.

Szczeniak żył. Zrozumiał to, kiedy podszedł na trzy kroki – kłębek drgnął, spod pyska wciśniętego w brzuch błysnęło jedno oko. Brązowe, wilgotne, przerażone do ostatniej granicy. Patrzyło tak, jak patrzą stworzenia, którym świat zdążył już dokuczyć, ale które wciąż nie wierzą, iż musi taki zostać.

– No, cześć – powiedział Marek. Kucnął. – Czyj ty jesteś?

Głupie pytanie. Szczeniak był niczyj – to było widać po wszystkim. Po brudnej sierści, po żebrach sterczących jak klawisze akordeonu, po tym, jak drgnął na dźwięk ludzkiego głosu – nie rzucił się do ucieczki, bo nie miał już na to siły, tylko zadrżał, jak drży człowiek budzony w środku złego snu.

Marek wyciągnął rękę. Szczeniak nie ugryzł, nie warknął – tylko mocniej wcisnął nos w brzuch i zamknął oko. Zamknął – i tyle. Rób, co chcesz. Ja nie mam już siły ani walczyć, ani się bać. Jestem zmęczony.

Od tego gestu – od tego zamkniętego oka – coś Markowi ścisnęło w środku. Dużo widział w życiu. W wojsku widział, na budowach widział, w latach dziewięćdziesiątych widział rzeczy, o których lepiej nie mówić przy kolacji. Ale to małe, brudne, głodne stworzenie, leżące na poboczu i zamykające oko, bo nie miało już siły się bać – to było coś innego. To uderzyło nie pięścią, tylko czymś miękkim i beznadziejnym.

Podniósł szczeniaka. Był lekki – nieprawdopodobnie lekki, jakby w środku miał słomę zamiast kości i mięśni. Gorący, drżący, z sercem walącym tak szybko, iż Marek poczuł je przez dłoń. Tik-tik-tik-tik – jak zegarek, który się spieszy, bojąc się spóźnić.

Położył go na fotelu pasażera, na starej kurtce, którą trzymał w bagażniku „na wszelki wypadek". Szczeniak nie stawiał oporu. Leżał jak szmatka, tylko oddychał – szybko, płytko, z lekkim świstem.

– No i co ja z tobą zrobię? – spytał Marek.

Stał przy aucie, patrzył na szczeniaka i myślał. Szybko, po męsku, bez zbędnych rozważań. Zabrać do domu – nie da rady. To było pierwsze i najważniejsze. Ewa – żona – powie… Nie, Ewa nic nie powie. Ewa spojrzy. Ma takie spojrzenie – spokojne, równe, bez cienia emocji na powierzchni – od którego Markowi zawsze chciało się zapaść pod ziemię. To spojrzenie znaczyło: „Serio? Naprawdę to zrobiłeś? Przecież już o tym rozmawialiśmy".

A rozmawiali. Trzy lata temu Marek przyniósł kotka – znalazł go na budowie, w piwnicy. Kotek mieszkał u nich dwa tygodnie, zesrał nowy dywan w salonie, zjadł Ewie fiołka, podarł zasłony i na koniec swojej błyskotliwej kariery przewrócił akwarium z gupikami. Ewa wtedy nic nie powiedziała – po prostu zadzwoniła do teściowej i poprosiła, żeby „gdzieś go przygarnęła". Matka oczywiście wzięła. Do dziś u niej mieszka – gruby, bezczelny, z miną zwycięzcy. Nazywa się Mruczek. Oryginalnie.

Po historii z kotkiem Ewa przeprowadziła z Markiem rozmowę. Spokojną, jak wszystko, co robiła Ewa. Bez krzyku, bez łez, bez rzucania naczyniami. Usiadła naprzeciwko, złożyła ręce na stole i powiedziała:

– Marek, umówmy się. Żadnych więcej zwierząt w domu. Ani kotów, ani psów, ani chomików, ani żółwi. Oboje pracujemy, w domu nikogo nie ma cały dzień, Kacper ma piętnaście lat, nie interesują go zwierzęta, a mnie nie chce się za nimi sprzątać. Umowa stoi?

Marek wtedy skinął głową. Nie dlatego, iż się zgadzał, tylko dlatego, iż z Ewą łatwiej się zgodzić, niż się kłócić. Nie krzyczała, nie naciskała – po prostu miała rację. Obiektywnie, logicznie, bez odwołania. I od tego robiło się jeszcze bardziej przykro, bo cholera – a jeżeli człowiek chce? A jeżeli dusza tego potrzebuje? A jeżeli ten kłębek brudnorudej sierści leży przy drodze i zamyka oko?

Do domu – nie można. Więc do schroniska.

Marek wyjął telefon, wpisał w wyszukiwarkę: „schronisko dla zwierząt Wieliczka". Znalazło się jedno – „Psi Kąt", na obrzeżach, w strefie przemysłowej za oczyszczalnią. Czynne do osiemnastej. Na zegarze – za piętnaście dwunasta. Czasu było mnóstwo.

Wsiadł do auta, spojrzał na szczeniaka. Ten wciąż leżał na kurtce, tylko teraz uchylił jedno oko i patrzył na Marka. Nie z nadzieją – z jakąś cichą, pogodzoną z losem ciekawością. Tak patrzy człowiek przez okno pociągu na nieznane miasto: ciekawe, ale nie na długo, zaraz jedziemy dalej.

– Do schroniska pojedziemy – powiedział Marek, jakby szczeniak mógł zrozumieć. – Tam cię nakarmią, wyleczą. Tam są dobrzy ludzie. Znajdą ci dom.

Zapalił silnik i skręcił w stronę miasta. Do schroniska było ze trzydzieści kilometrów. Dobrą drogą – dwadzieścia minut, ale droga nie była dobra, tylko małopolska, czyli taka, po której da się jechać na dwie prędkości: wolno i bardzo wolno. Marek wybrał „wolno" i potoczył się, omijając dziury, które przez całe lato nie stały się ani mniejsze, ani rzadsze.

Szczeniak milczał. Nie skomlał, nie wiercił się – leżał i oddychał. I patrzył. To „patrzył" było najcięższe. Marek czuł na sobie to spojrzenie, jak czuje się przeciąg – nie widzisz go, ale wiesz, iż jest. Jedno brązowe oko, uchylone, wilgotne, śledziło każdy jego ruch. Bez wyrzutu, bez prośby – po prostu śledziło.

Na piątym kilometrze Marek nie wytrzymał, zjechał na pobocze, wyjął z schowka butelkę wody, otworzył, nalał na dłoń. Podsunął pod pysk szczeniaka. Ten powąchał. Potem – ostrożnie, jakby bał się pułapki – lizną raz, drugi, trzeci. I nagle go poniosło: zaczął chłeptać zachłannie, śpiesznie, rozpryskując wodę na kurtkę, na siedzenie, na rękę Marka. Chłeptał tak, jakby to była ostatnia woda na świecie, jakby już nigdy nigdzie.

– Spokojnie, spokojnie – mruknął Marek. – Dokąd się śpieszysz? Nikt ci nie odbierze.

Szczeniak napił się, wtulił mokry pysk w dłoń Marka i znieruchomiał. I wtedy Marek poczuł – po raz pierwszy – jak małe gorące ciało odrobinę się rozluźnia. Ledwie zauważalnie, ale jednak. Drżenie stało się rzadsze, oddech spokojniejszy. Jakby szczeniak powiedział sobie: „Dobra. Ten chyba nie skrzywdzi. Na razie nie skrzywdzi".

Marek zabrał rękę, wytarł o dżinsy, ruszył dalej.

Na siódmym kilometrze pomyślał: a może nakarmić? W aucie miał połowę kanapki z szynką – zjadł ją rano, wybierając się do matki. Wyciągnął, oderwał kawałek chleba, rozgniótł palcami, położył przed szczeniakiem. Ten spojrzał na chleb. Potem na Marka. Potem znowu na chleb. I zjadł – ostrożnie, bez łapczywości, jakby bał się wyjść na niewychowanego. Marek dał jeszcze kawałek. I jeszcze. Szczeniak zjadł wszystko, oblizał się i znów się ułożył, wciskając nos w brzuch. Ale teraz – Marek to zauważył – leżał inaczej. Nie tym ciasnym, rozpaczliwym kłębkiem, tylko trochę swobodniej. I oba oczy miał otwarte.

Na dwunastym kilometrze wydarzyło się coś, czego Marek się nie spodziewał. Jechał, patrzył na drogę, układał w głowie, co powie w schronisku – iż znalazł przy drodze, nie wie czyj, niech wezmą, proszę – i nagle poczuł ciepło na dłoni. Na tej, która spoczywała na dźwigni zmiany biegów. Spuścił wzrok. Szczeniak się podczołgał – dosłownie podczołgał – i położył pysk na jego dłoni. Po prostu położył – gorący, wilgotny, z nosem jak guzik i wąsami łaskoczącymi nadgarstek. Położył i zamknął oczy.

Markowi ścisnęło gardło. Ot tak, znienacka. Jak wtedy, gdy wdepniesz w ciemności na grabie albo usłyszysz piosenkę, którą śpiewała ci matka w dzieciństwie. Zacisnął zęby, przełknął ślinę i wbił wzrok w drogę. Na dziury, na żwir, na pobocze. Tylko na drogę. Nie na rękę. Nie na ten gorący pysk na swojej dłoni.

Na piętnastym kilometrze zatrzymał się na stacji Orlen. Trzeba było zatankować. Wysiadł, zatankował, zajrzał do sklepiku, kupił paczkę ciastek i wodę. Wrócił do auta, pokruszył jedno ciastko w dłoni i dał szczeniakowi. Ten zjadł, napił się i znowu położył pysk na dłoni Marka. Jak na poduszce. Jak na jedynym bezpiecznym miejscu na świecie.

Marek usiadł i zapalił. Rzucił palenie pięć lat temu – Ewa nalegała – ale teraz znalazł w schowku starą, pomiętą paczkę marlboro, o której zapomniał wyrzucić, i zapalił. Papieros był suchy, gorzki, obrzydliwy. Zaciągnął się i pomyślał: co on robi? Wiezie żywą istotę – małą, głodną, chorą, przestraszoną – do schroniska. Do miejsca, gdzie kraty, betonowa podłoga, szczekanie zewsząd, a wolontariusze – dobrzy, ale zmęczeni do granic ludzie, u których takich szczeniaków są setki. I każdy niczyj. I na każdego brakuje pieniędzy, rąk, czasu. I znajdują domy – tak, znajdują, ale nie wszystkim. Daleko nie wszystkim.

Dopalił, wyrzucił niedopałek, spojrzał na szczeniaka.

– Dobra – powiedział. – Jedziemy.

Ale ręka – ta, na której leżał pysk szczeniaka – nie drgnęła.

Na dwudziestym kilometrze zadzwonił Robert. Robert to Robert, sąsiad, kumpel z podstawówki, człowiek, którego jednym słowem się nie opisze, ale gdyby musiał to zrobić – wybrałby „głośny". Robert nie zadzwonił – Robert wrzeszczał do słuchawki, jakby dzieliło ich nie dwadzieścia kilometrów, a dwadzieścia tysięcy.

– Marek! Gdzie jesteś? Karpie wypatroszyłem, pięć sztuk, wielkie jak łapcie! Wpadaj, usmażymy!

– Nie mogę, Robert. Sprawa.

– Jaka sprawa? Sobota! Jakie sprawy w sobotę? Płot znowu naprawiasz?

– Szczeniaka znalazłem. Wiozę do schroniska.

Cisza. Robert zamilkł, co samo w sobie było wydarzeniem na miarę historyczną, bo Robert milczał tak samo często, jak w Krakowie pada śnieg w lipcu.

– Szczeniaka? – powtórzył. – A czego do schroniska?

– A dokąd? Do domu nie można. Ewa…

– A-a-a – przeciągnął Robert tonem kogoś, kto wszystko rozumie, współczuje, ale pomóc nie może. – No tak, Ewa. No… słuchaj, może do matki? Masz przecież matkę na wsi, będzie miała towarzystwo.

– U matki jest Mruczek. Nie dogadają się.

– To ten, co gupiki zjadł?

– On. – Marek się uśmiechnął. Nie zjadł, tylko przewrócił akwarium. Ale w pamięci rodzinnej ta historia dawno stała się legendą o kocie-mordercy.

– No to… – Robert się zamyślił. Trudny to był proces, i Marek usłyszał, jak w tle skwierczy olej na patelni – Robert myślał i jednocześnie smażył ryby. – To ja nie wiem, Marek. Mnie żona też nie pozwala. Mamy Rexa, wiesz, on innych psów nie znosi. Rzuci się – nie odciągniesz.

– Nie proszę cię, Robert. Tak tylko powiedziałem.

– No, schronisko też opcja. Tam jest normalnie. Karmią, leczą…

– Aha.

– A ty czego takim głosem?

– Jakim?

– No takim. Jakbyś na egzekucję jechał, a nie szczeniaka do schroniska wiózł.

Marek zamilkł. Robert – przy całej swojej głośności – czasem trafiał w sedno. Właśnie tak się czuł: jakby wiózł kogoś na egzekucję. A ten ktoś leżał na jego ręce i ufnie sapał.

– Dobra, Robert. Smaż te swoje ryby.

– Dobra, Marek. Wpadnij potem, opowiesz.

Rozłączył się, w aucie zrobiło się cicho. Cicho i duszno – słońce grzało przez przednią szybę, Marek czuł, jak pot spływa mu między łopatkami, jak koszulka klei się do pleców. Uchylił szybę szerzej. Szczeniak strzygnął uszami – wiatr połaskotał – ale pyska z ręki nie zabrał.

Na dwudziestym trzecim kilometrze Marek zobaczył znak: „Wieliczka – 7 km". Siedem kilometrów. Dziesięć minut. I koniec. Przyjedzie, wejdzie, odda. I pojedzie do matki po ziemniaki. I wszystko będzie jak wcześniej.

Jak wcześniej.

Spróbował sobie wyobrazić: wchodzi do schroniska. Tam – zapach, szczekanie, klatki. Wolontariuszka z zapadniętymi ze zmęczenia oczami. „Kolejnego przywieźli?" – nie z wyrzutem, tylko z tym tępym zmęczeniem ludzi, którzy codziennie robią dobrą rzecz i codziennie widzą, iż to za mało. Podaje jej szczeniaka. Szczeniak patrzy na niego. Tym samym spojrzeniem – jednym brązowym okiem, wilgotnym, bez pretensji. I Marek się odwraca i wychodzi. Wsiada do auta. Na fotelu pasażera – pusta kurtka. I zapach – szczeniaka, ostry, ciepły. I mokra plama po wodzie. I okruchy po ciastku. I już nic.

Marek zacisnął dłonie na kierownicy.

– Cholera – powiedział cicho. Potem głośniej: – Cholera!

Szczeniak drgnął. Marek natychmiast ściszył głos, pogłaskał go po łbie i skręcił – nie w stronę schroniska, tylko na parking przy stacji, żeby się zatrzymać i pomyśleć porządnie, bez pędu silnika w uszach.

Siedział tak z pięć minut. Szczeniak spał już na jego ręce, ciężko i głęboko, jak śpi ktoś, kto wreszcie poczuł się bezpiecznie. I wtedy Marek zrobił coś, czego nie planował od samego rana: wyjął telefon i zadzwonił nie do schroniska, tylko do domu.

– Ewa – powiedział, kiedy odebrała. – Wiem, co obiecałem. Ale posłuchaj, zanim coś powiesz.

Opowiedział jej wszystko – o poboczu, o zamkniętym oku, o wodzie z dłoni, o pysku na ręce przez dwadzieścia kilometrów. Mówił szybko, bez tchu, jak człowiek, który wie, iż jeżeli przestanie mówić, usłyszy „nie" i się podda. Po drugiej stronie było cicho tak długo, iż Marek zerknął na ekran – czy połączenie nie padło.

– Marek – powiedziała w końcu Ewa, i głos miała inny, niż się spodziewał. Nie ten spokojny, równy, sądowy. Zmęczony, ale miękki. – Przywieź go.

– Co?

– Przywieź. Tylko na razie, na kwarantannę, do weterynarza najpierw. A potem pogadamy z Kacprem, może to on go weźmie pod opiekę, skoro piętnaście lat i telefon w ręku cały dzień, niech ma za co odpowiadać.

Marek nie powiedział nic przez chwilę, bo gardło znów mu się ścisnęło, tym razem z innego powodu.

– Ewa…

– Nie zaczynaj. I kup mu smycz po drodze, ten twój Duster cały będzie w sierści.

Marek zawrócił auto na parkingu, minął zjazd na Wieliczkę bez zwolnienia i pojechał w stronę lecznicy na Kapelance, gdzie umówił się telefonicznie na szybką wizytę. Weterynarz – młody, w okularach, z brodą jak u górala – obejrzał szczeniaka, powiedział: sześć, może siedem tygodni, odrobaczyć, na antybiotyk, za dwa miesiące szczepienia, w sumie koszt pierwszej wizyty i leków wyniósł sto dziewięćdziesiąt złotych, resztę zapłacą przy kolejnych. Marek zapłacił kartą, nie mrugnąwszy.

Do matki po ziemniaki dojechał już wieczorem, ze szczeniakiem owiniętym w koc na tylnym siedzeniu. Matka wyszła na ganek, spojrzała na zawiniątko, potem na syna, i tylko pokręciła głową.

– Cały ty. Po ziemniaki jedzie, a wraca z psem.

– Mamo, on by nie przeżył nocy tam, przy drodze.

Matka nie odpowiedziała, tylko poszła do kuchni i wróciła z miseczką resztek z obiadu. Podała szczeniakowi. Ten zjadł, obwąchał jej kapcie i usiadł jej na stopie, jakby od razu wiedział, gdzie jest ciepło.

Kacper nazwał go Rudy – bez fantazji, ale trafnie. Ewa przez pierwszy tydzień patrzyła na niego tym swoim spokojnym spojrzeniem, ale w drugim tygodniu Marek zastał ją, jak w kuchni kroi mu na drobno gotowaną pierś kurczaka, mówiąc, iż suche karmy są dla niego jeszcze za twarde.

O przygarnianiu z drogi Marek już nikomu nie musiał tłumaczyć. Wystarczyło, iż Rudy, gdy ktoś podnosił głos w domu, kładł łeb na czyjejś dłoni i czekał, aż się uspokoi – dokładnie tak, jak zrobił to pierwszy raz, na dwunastym kilometrze drogi do Wieliczki.