PEJZAŻ ŻYCIA | Piotr Szwiec
termin: 7-27.09.2026
wernisaż: 7.09.2026, g. 18
miejsce: Akademickie Centrum Designu, Księży Młyn, Łódź
kuratorka: Magdalena Komborska-Łączna
projekt aranżacji: Mateusz Wróblewski
Projektant materiału
Piotr Szwiec – projektant i badacz krajobrazu, bioimimikry w architekturze wnętrz, obiektach użytkowych przestrzeni publicznej oraz biżuterii unikatowej. W swojej praktyce artystycznej interpretuje rzeźbę poprzez immersyjne działania performatywne i realizacje site-specific. Szeroki zakres jego praktyki, rozwijanej na styku sztuki i wzornictwa, staje się wyznacznikiem współczesnego rozumienia rzemiosła. Jakość i precyzja technologiczna, z jaką wykonany jest każdy element, graniczą z ludzko-nieludzką doskonałością, a zarazem pozostają świadectwem zręczności i umiejętności, przypominających gest mechaniczny, niemal automatyczny. Szwiec z wyjątkową uważnością obserwuje rzeczywistość i wydobywa esencję z materii. Szczególną uwagę poświęca materiałom recyklingowym, a także naturalnym przedmiotom gotowym, pozyskując je z odpadów konsumpcyjnych, skupów poroży lub pni po wycince sadu. Żywe powierzchnie dębowych stołów, bursztyny we wzorniczych parawanowych oprawach, pozostają niemal surowe i zachowują naturalne cechy.
Projektant i artysta traktuje materię jako pierwszy i zarazem ostatni dom. Główną rolę odgrywa w niej drzewo – element archetypiczny (psychologiczny archetyp całości) i symbiotyczny, fragment rzeczywistości łączący naturę z architekturą osadniczą. Idea ta znajduje swoje odbicie w refleksjach Le Corbusiera nad relacją pomiędzy środowiskiem naturalnym i wnętrzem podczas Wielkiej Wystawy Światowej oraz Crystal Palace Josepha Paxtona w londyńskim Hyde Parku. Architekt zakładał autonomię i niezależność przyrody, czego przykładem miały być domy unoszące się na słupach pomiędzy drzewami, pozostawiające naturze należną przestrzeń. Podobny sposób myślenia odnaleźć można we współczesnych realizacjach nowojorskiego High Line Park – linearny projekt zieleni na terenie dawnej infrastruktury kolejowej – oraz w licznych zielonych mostach przerzucanych nad autostradami, w ogrodach botanicznych oraz projektach w nurcie green architecture. Tymczasem przełomowe art deco przyniosło odmienną wizję: drzewo stało się artefaktem betonowej kompozycji miasta. Aktualnie często bywa ono posadzone w betonowej wannie, a jego biologiczny cykl życia ogranicza się do zaledwie 7 lat.
Żywe i martwe wnętrze
Współcześnie jednym z najważniejszych wyzwań architektury staje się koncepcja żywej architektury –arkadii jako formy symbiotycznej, zdolnej do współistnienia z naturalnymi procesami życia. Natura w miastach, poza nielicznymi wyjątkami, pozostaje umowna, uwięziona w strukturze urbanistycznej lub podporządkowana kulturowej przemocy miasta; nie może rozwijać się swobodnie wraz z jego wzrostem, czego konsekwencje można odczytać również w świetle postulatów Karty Ateńskiej Le Corbusiera. Symbolicznym wyrazem tej przemiany stały się monumentalne szklarnie budowane pod koniec XIX i na początku XX wieku, osiągające powierzchnię choćby 1900 m² i wysokość piętnastu metrów. Dziś Nowy Jork jest siedliskiem większej liczby gatunków roślin niż Park Narodowy Yosemite, a liczne australijskie miasta stały się schronieniem dla gatunków zagrożonych wyginięciem. Równocześnie jednak wiele europejskich, również polskich, ośrodków miejskich określonych jest mianem urbanonów – środowisk miejskich siedlisk toksycznych patogenów. Ich przestrzennym odpowiednikiem staje się martwa architektura współczesnych wnętrz.
Dla intymnej i indywidualnej strefy przebywania Szwiec proponuje odmienny biom – wewnętrzny pejzaż. Wielkoformatowe stoły z jasnego i czarnego dębu przypominają bardziej ławy niż tradycyjne meble. Neutralne w swojej formie, przywodzą na myśl żywe, dzikie pasy drzew, nieużytkowe, wpisane w przestrzeń mieszkalną. Podobnie prezentowana drugoplanowo ekologiczna biżuteria, poprzedzona wcześniejszymi realizacjami z naturalnych odpadów powstałych w wyniku przemian środowiskowych. Uformowane geometrycznie kamienie kopalne początkowo wydają się być niewidzialne. Zamknięte w miniaturowej skali, ukryte w szczelinach parawanów, fragmentach ekspozycji czy rzeczywistego wnętrza, wymagają uważnego odkrywania. Szwec prowokuje odbiorcę do poszukiwania własnego pejzażu wnętrza – „pejzażu życia”. Nazwano tak nowojorski Freshkills Park, określany inaczej „malowniczym krajobrazem”. Termin ten odnosi się do przestrzeni będącej w nieustannym procesie stawania się, miejsca, w którym zachodzą nieprzewidywalne procesy naturalne i życiowe. Warunki te spełniał nieoficjalne zaprojektowany tzw. Ogród Nerona. Dedykowany mu krajobraz składał się z dzikich gajów, pastwisk i sztucznych jezior. Być może była to jedna z pierwszych nienaturalnych ingerencji albo i próba przeniesienia krajobrazu, jego rekultywacji o mniejszym zakresie – „ogrodu”.
Wykreowane przez Szwieca dębowe meble o bimorficznej estetyce wpisują się intuicyjnie w „ogród otoczony ścianami”, czyli Paradise – miejsce harmonii i równowagi żywiołów. Świat ten zostaje zminiaturyzowany i zapisany w postaci pierwotnych znaków wykonanych z kopalnego drewna czarnego dębu i srebra: Amuletach, Książęcym płaszczu, Wiedźmach, Słowiańskich Skarbach, Grotach, Spiralnym srebrze, Labiryncie, Bramach świątyni, Czarnej wieży, Czarownicy swobodnej oraz Czarnym kubiku –autorskiej kolekcji biżuterii z okresu 2016-2017. Motyw ten rozwija również w wielkoformatowych instalacjach z użyciem ognia, realizowanych m.in. w Ogrodach Pokazowych Arboretum w Bolestraszycach.
W swoich realizacjach Szwiec konsekwentnie sięga po środki wyrazu wywiedzione z pierwotnych technologii i lokalnych tradycji. Za jeden z najpoważniejszych kryzysów współczesności uznaje bezwzględną eksploatację lasów, której skutki określa jako katastrofalne dla człowieka i środowiska. Jak zauważa: „Nawet Syberia w części europejskiej to w większości las, który odrósł po wycince”. Symbolem wielowiekowej eksploatacji europejskich lasów stają się w jego twórczości migracje jeleni oraz ich czaszki – nie poroża – funkcjonujące jednocześnie jako artefakty i odpady o gospodarczym przeznaczeniu. Skupiska naturalnych pozostałości artysta przekształca w instalacje i obiekty wykonywane z drewna akacjowego, dębowego i jesionowego, realizowane w naturalnym krajobrazie Barciego Lasu oraz arboretów w Bolestraszycach i Zielonce.
Naturalne zasoby przyrody obecne w realizacjach projektanta nie wnoszą jedynie estetycznego zachwytu. Szwiec opowiada o zachowaniu niezwykłego obiektu wielofunkcyjnego do wnętrza ukrytego pod powierzchnią naturalnego organizmu, cechującego się „wytrzymałością ekologiczną”, czyli zdolnością utrzymywania wewnętrznej równowagi materii. W jego projektach materiał nie jest wyłącznie tworzywem. Staje się wewnętrznym krajobrazem, fragmentem codziennego życia, które, niezależnie od człowieka, trwa.
Literatura przedmiotu:
Design na codzień, Don Norman, wyd. Karakter, Kraków 2023.
Drzewa, seria: Architektura jest najważniejsza, red. Tomasz Kunz, wyd. EMG, Kraków 2018.
Historia designu, wyd. Arkady, Warszawa 2024.
Miasto i dżungla. Jak natura wrosła w cywilizację, Ben Wilson, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2025.
Sekretne życie drzew, Peter Wohlleben, wyd. Otwarte, Kraków 2016.
Zmysłowe życie roślin. Podręczny atlas zmysłów, Daniel Chamovitz, Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z.o.o.
