Organicznie w sercu Jezioran!

Zdjęcie: fot. Piotr Pieczykolan

Wykład, prezentacja filmu, warsztaty, wystawa w witrynach, spacer z questami, posadzenie drzew oraz odsłonięcie dwóch murali utworzyły spójną opowieść o Dezyderym Chłapowskim i pracy organicznej. Jej miejscem stało się osiedle, którego najdłuższa ulica nosi imię generała.

Dezydery Chłapowski i praca organiczna

Spotkanie rozpoczęło się w sali Spółdzielni Mieszkaniowej w Śremie przy ulicy Dezyderego Chłapowskiego 7. Film „Ku Niepodległej – nie bronią, a organiczną pracą” ukazał rzeczywistość Wielkopolski, w której obrona wspólnoty narodowej wymagała wiedzy, organizacji i wytrwałości.

Następnie dr Emilian Prałat wygłosił wykład „Dezydery Chłapowski i praca organiczna”. Przedstawił generała jako żołnierza, reformatora rolnictwa, gospodarza i prekursora pracy organicznej.

Prelegent podkreślił znaczenie rodziny Chłapowskich dla postępu technicznego, nowoczesnego gospodarowania i podtrzymywania narodowej tradycji poprzez codzienną pracę. W tej perspektywie hasło „dążyć do dobra” oznacza zobowiązanie do działania dla innych.

Wykład znalazł dopełnienie w przestrzeni Jezioran. Monika Bulińska przedstawiła galerię witrynową „Przy ul. Dezyderego Chłapowskiego”, a wraz z Karoliną Posadzy opowiedziała o zieleni osiedla w ramach działania „Mój fyrtel – JEZIORANY”. Materiałem projektu stały się fotografie Wiesława Końpy, śremskiego fotografa i mieszkańca osiedla. Jedna z prac wykorzystuje zdjęcie „Na budowie – przy ul. Zawadzkiego”, wykonane przy ulicy noszącej dziś imię generała. Pamięć Jezioran została więc pokazana z perspektywy człowieka, który obserwował ich narodziny.

Dwa murale

Dwa murale powstały w przejściu budynku przy ulicy Dezyderego Chłapowskiego 19. Ich autorką jest Anna Kossyk, artystka wizualna i edukatorka związana z Poznaniem. Pierwsza kompozycja odwołuje się do dziejów Jezioran: bloków wznoszonych od lat sześćdziesiątych XX wieku, jeziora i zieleni współtworzącej charakter osiedla.

Druga przywołuje postać Dezyderego Chłapowskiego. Generał spogląda w niej na rozwijającą się dzielnicę i jej zieloną przestrzeń. To zestawienie nie jest dekoracyjnym dodatkiem do architektury. Łączy dwa porządki czasu: dziewiętnastowieczny program odpowiedzialnego gospodarowania oraz pamięć o budowaniu współczesnego Śremu.

Szczególnego znaczenia nabiera motyw zieleni. Chłapowski traktował zadrzewienia jako część racjonalnie urządzonego krajobrazu rolniczego. Na Jezioranach ta idea została przełożona na skalę miasta. Podczas wydarzenia posadzono dwie okazałe wiśnie ozdobne. Gest miał wymiar praktyczny i symboliczny zarazem: upamiętnienie patrona ulicy połączono z realną zmianą wspólnej przestrzeni.

Uczestnicy spacerowali też z questami „#Zielonomi w Śremie”, zwracając uwagę na najbliższe otoczenie. Każdy otrzymał roślinę, którą mógł zabrać ze sobą. Praca organiczna została więc przedstawiona jako działanie zaczynające się blisko domu i przynoszące skutek widoczny nie tylko w dniu uroczystości.

Równie istotny był udział mieszkańców. Spółdzielnia przygotowała ściany i oświetlenie przejścia, zadeklarowała zabezpieczenie murali powłoką antygraffiti oraz przeprowadziła działania warsztatowe. Goście wspólnie malowali na ścianie znak projektu „Mój Fyrtel Jeziorany”. Warsztat nie polegał zatem na biernym oglądaniu pracy artystki, ale na pozostawieniu własnego śladu w miejscu codziennie użytkowanym przez lokalną wspólnotę.

Tablicę pamiątkową odsłoniła uczennica Szkoły Podstawowej im. Generała Dezyderego Chłapowskiego w Bodzyniewie, a w wydarzeniu uczestniczył Antoni Chłapowski, prawnuk generała. Spotkanie pokoleń wzmacniało przekaz projektu: dziedzictwo zachowuje żywotność wtedy, gdy zostaje podjęte przez kolejnych użytkowników miejsca.

Murale powstawały przez trzy tygodnie. Sztuka w przestrzeni publicznej stała się tu nośnikiem informacji, pamięci i lokalnej tożsamości. Przejście w bloku – najdłuższym w Śremie i codziennie wykorzystywanym przez setki osób – dobrze służy opowieści o pracy organicznej, która wyrastała z przekonania, iż wspólnotę wzmacnia się w codzienności. Fotografie Końpy pozwoliły wyprowadzić historię z własnego archiwum osiedla i związać ją z biografią patrona ulicy.

Śladami Generała Dezyderego Chłapowskiego

Projekt „Śladami Generała Dezyderego Chłapowskiego” zrealizowała Unia Gospodarcza Regionu Śremskiego – Śremski Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości. Współorganizatorem była Spółdzielnia Mieszkaniowa w Śremie, a partnerami Klub Relax i Fundacja „Bonum adipisci” – Dążyć do dobra. Przedsięwzięcie otrzymało dofinansowanie Samorządu Województwa Wielkopolskiego w ramach programu „Praca organiczna – dziedzictwo Wielkopolan”. Zostało włączone w Szlak Pracy Organicznej, koordynowany przez Pałac Generała Dąbrowskiego w Winnej Górze. Śrem zyskał w ten sposób kolejny punkt na mapie Szlaku, ale znaczenie realizacji wykracza poza oznaczenie miejsca.

Szlak Pracy Organicznej łączy miejscowości, instytucje i biografie związane z wielkopolskim doświadczeniem samoorganizacji. Jeziorany pokazują, iż nie musi on składać się wyłącznie z pałaców, muzeów i historycznych siedzib. Może prowadzić przez zamieszkane osiedle, przejście w bloku, skwer i ulicę. W takim ujęciu dziedzictwo nie jest nieruchomą pamiątką. Staje się narzędziem rozumienia przestrzeni oraz impulsem do odpowiedzialności za jej przyszłość.

Właśnie dlatego wydarzenie było organiczne w każdym punkcie. Łączyło wiedzę z praktyką, sztukę z edukacją, archiwalną fotografię ze współczesnym obrazem, pamięć rodu Chłapowskich z doświadczeniem mieszkańców Jezioran.

Posadzone drzewa, zabezpieczone murale, utrwalone fotografie i wspólnie namalowany znak są rezultatami konkretnymi. Zarazem wszystkie przypominają, iż praca organiczna nie była jedynie dziewiętnastowieczną doktryną. Jej sens pozostaje czytelny tam, gdzie wspólnota rozpoznaje własne zasoby, współdziała i konsekwentnie ulepsza miejsce, w którym żyje.

Tak rozumiana pamięć służy teraźniejszości, zamiast ją tylko zdobić.