1 miesiąc temu
jakim ubezpieczeniom podlegają przedsiębiorcy;
ile wynoszą stawki ZUS;
od czego zależy wysokość składek ZUS;
ile wynoszą aktualne składki ZUS;
kto może skorzystać z niższych składek ZUS.
Jakim ubezpieczeniom podlegają przedsiębiorcy?
Niezależnie od formy opodatkowania przedsiębiorcy podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu. Mogą również dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia chorobowego. Ponadto są zobowiązani do opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, chyba iż korzystają z preferencyjnych zasad opłacania składek ZUS lub ukończyli wiek 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Przedsiębiorca nie musi płacić składek na ubezpieczenia społeczne z prowadzonej działalności, o ile podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie nie niższe od minimalnej krajowej. o ile zarabia mniej, wówczas ponosi koszty ubezpieczeń społecznych z obu tytułów – umowy o pracę i działalności gospodarczej.
Ile wynoszą stawki ZUS?
Stawki ubezpieczeń społecznych, Funduszu Pracy i ubezpieczenia zdrowotnego wyrażane są procentowo. Wysokość niektórych stawek zmieniała się na przestrzeni lat. w tej chwili stopy procentowe składek ZUS wynoszą:
ubezpieczenie emerytalne – 19,52 proc.;
ubezpieczenie rentowe – 8 proc.;
ubezpieczenie chorobowe – 2,45 proc.;
ubezpieczenie wypadkowe – 1,67 proc.;
Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy – 2,45 proc..
W przypadku ubezpieczenia zdrowotnego stopa procentowa wynosi 9 proc. lub 4,9 proc..
Od czego zależy wysokość składek ZUS?
Stopy procentowe składek ZUS nic nam nie mówią, ponieważ nie wiemy, od jakiej kwoty należy je liczyć. Co do zasady przedsiębiorcy naliczają składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej kwoty, jednak nie może być ona niższa od ustawowej podstawy wymiaru składek powiązanej z przeciętnym lub minimalnym wynagrodzeniem.
Składki ZUS zależą od takich czynników jak:
Wysokość przeciętnego wynagrodzenia
W przypadku przedsiębiorców, którzy nie mogą skorzystać z żadnej ulgi (tzw. pełny ZUS), podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowi 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na dany rok kalendarzowy. W związku z tym aktualna wysokość składek ZUS zależy przede wszystkim od przeciętnego wynagrodzenia. Na przykład w 2026 roku przeciętne wynagrodzenie wynosi 9420 zł, a więc stawki ZUS liczy się od podstawy wynoszącej 5652 zł (60 proc. z 9420 zł).
Wysokość minimalnego wynagrodzenia
Dla przedsiębiorców korzystających z preferencyjnych składek na ubezpieczenia społeczne podstawa wymiaru składek wynosi 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku wynagrodzenie minimalne wynosi 4806 zł, a więc niektórzy przedsiębiorcy mogą naliczać składki od podstawy wynoszącej 1441,80 zł.
Forma opodatkowania
Forma opodatkowania wpływa na sposób obliczania składki zdrowotnej. W przypadku skali podatkowej składka zdrowotna w wysokości 9 proc. liczona jest od dochodu uzyskanego za poprzedni miesiąc. Przy podatku liniowym podstawę wymiaru składki zdrowotnej również stanowi dochód z poprzedniego miesiąca, ale stopa procentowa składki wynosi 4,9 proc. Przedsiębiorcy kontynuujący rozliczanie w formie karty podatkowej obliczają składkę zdrowotną od minimalnego wynagrodzenia. Z kolei przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych wymiar składki zdrowotnej zależy od przychodu:
przy przychodach do 60 tys. zł – składkę zdrowotną liczy się od 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale ubiegłego roku;
przy przychodach od 60 tys. zł do 300 tys. zł – składkę zdrowotną liczy się od 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale ubiegłego roku;
przy przychodach powyżej 300 tys. zł – składkę zdrowotną liczy się od 180 proc. przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale ubiegłego roku.
Staż firmy i możliwość skorzystania z ulg
Wysokość zobowiązań wobec ZUS zależy w dużej mierze od tego, czy przedsiębiorca może korzystać z ulg. Na przykład ulga na start zwalnia z konieczności opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez 6 miesięcy od rozpoczęcia działalności gospodarczej (ubezpieczenie zdrowotne płaci się w pełnej wysokości). Z kolei preferencyjne składki pozwalają korzystać z obniżonych składek ZUS przez 24 miesiące. Preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne płaci się od zadeklarowanej kwoty, która nie może być niższa niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Ile wynoszą aktualne składki ZUS?
W okresie od stycznia do grudnia 2026 minimalne składki ZUS wynoszą:
Pełny ZUS
Preferencyjne składki
Podstawa wymiaru składek
5 652 zł
1441,80 zł
Ubezpieczenie emerytalne
1103,27 zł (19,52 proc.)
281,44 zł (19,52 proc.)
Ubezpieczenie rentowe
452,16 zł (8 proc.)
115,34 zł (8 proc.)
Ubezpieczenie wypadkowe
94,39 zł (1,67 proc.)
24,08 zł (1,67 proc.)
Ubezpieczenie chorobowe (dobrowolne)
138,47 zł (2,45 proc.)
35,32 zł (2,45 proc.)
FP i FS
138,47 (2,45 proc.)
–
Łączna kwota składek ZUS
1926,76 zł
456,18 zł
Do powyższych kwot należy dodać składkę na ubezpieczenie zdrowotne.
Kto może skorzystać z niższych składek ZUS?
Osoby, które w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności nie prowadziły firmy, mają prawo do skorzystania z ulgi na start. Ulga ta zwalnia z konieczności opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez pół roku. Co ważne, ulga ta nie przysługuje, o ile przedsiębiorca w tym lub poprzednim roku kalendarzowym świadczył usługi o tym samym charakterze w ramach etatu na rzecz byłego pracodawcy. Następnie po 6 miesiącach (lub wcześniejszym zrezygnowaniu z ulgi) przedsiębiorca ma prawo do korzystania z preferencyjnych składek przez 24 miesiące. Nowi przedsiębiorcy mogą również od razu opłacać preferencyjne składki, o ile spełniają warunki jak dla ulgi na start. Dodatkowo osoby, które prowadziły w poprzednim roku działalność gospodarczą przez co najmniej 60 dni kalendarzowych i osiągnęły przychód nieprzekraczający 120 000 zł rocznie, mogą korzystać z obniżonych składek w ramach programu „Mały ZUS Plus” przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe zasady liczenia okresu korzystania z ulgi. Dotychczas wykorzystany limit został wyzerowany, dzięki czemu przedsiębiorcy mogą ponownie korzystać z Małego ZUS Plus przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie, o ile spełniają ustawowe warunki.
Artykuł został zweryfikowany pod kątem merytorycznym przez Krajową Kancelarię Rachunkową, ekspertów od prowadzenia księgowości oraz kadr i płat przedsiębiorstw MŚP.
