Nie tylko żmija. Kolejny jadowity wąż w polskich lasach i na łąkach. Czy jest groźny?

W Polsce żyje wąż, który przez lata uchodził za niejadowitego. Badania naukowców z Włoch i Szwajcarii rzuciły jednak nowe światło na ten gatunek. Okazało się, iż jego budowa skrywa coś, czego wcześniej nie opisano tak dokładnie. Czy mamy powody, by obawiać się spotkania z tym gadem?
Gniewosz plamisty to jeden z najrzadszych węży występujących w naszym kraju. Dotąd za jedynego rodzimego węża, którego jad stanowi zagrożenie dla człowieka, uznawano żmiję zygzakowatą. Ostatnie ustalenia pokazują jednak, iż również gniewosz ma aparat jadowy.


REKLAMA


Zobacz wideo Rozpieść swojego pupila bez wydawania pieniędzy


Gniewosz plamisty występuje w kilku regionach Polski. Najłatwiej spotkać go na południu kraju
Gniewosz plamisty (Coronella austriaca) występuje przede wszystkim w województwach małopolskim, świętokrzyskim i podkarpackim. Można go jednak znaleźć także w innych częściach Polski, między innymi w powiecie słubickim w województwie lubuskim oraz w Puszczy Bydgoskiej. W rezerwacie Gogolińskie Gniewosze na Opolszczyźnie liczebność populacji szacuje się na około 150 osobników. Wąż ten jest objęty ścisłą ochroną i znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt jako gatunek narażony na wyginięcie. Najlepiej czuje się w suchych, nasłonecznionych miejscach. Zamieszkuje łąki, zarośla i kamieniste tereny, ale można go też spotkać w opuszczonych budynkach czy dawnych kamieniołomach. Unika gęstych, zacienionych lasów i prowadzi skryty tryb życia. Zagrażają mu przede wszystkim niszczenie siedlisk, wypalanie traw oraz ludzie, którzy zabijają go, myląc ze żmiją.


Jak wygląda gniewosz plamisty? Jego ubarwienie może przypominać żmiję zygzakowatą
Dorosły gniewosz mierzy zwykle od 60 do 75 cm, choć samice mogą dorastać choćby do 90 cm. Ma smukłe ciało, najczęściej brązowe, rdzawe lub szarawe. Na grzbiecie widać ciemne plamki, które niekiedy układają się w zygzak. Od żmii odróżniają go między innymi okrągłe źrenice, zaokrąglony pysk i głowa, która nie jest wyraźnie oddzielona od tułowia. Mimo tych cech rozpoznanie gatunku w terenie bywa trudne, dlatego najlepiej przyglądać się wężom z bezpiecznej odległości.


Autorstwa Der Irbis - first upluan in de wikipedia on 15:01, 19. Feb 2006 by Der Irbis, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=731224


Gniewosz rozmnaża się w dość interesujący sposób. Gody realizowane są w kwietniu i maju, a potomstwo przychodzi na świat pod koniec lata, zwykle w sierpniu lub wrześniu. Samica rodzi od 4 do 19 młodych o długości około 10-15 cm. Gatunek jest jajożyworodny, co oznacza, iż jaja rozwijają się w ciele matki, a młode rodzą się już w pełni ukształtowane.


Czy gniewosz plamisty jest niebezpieczny dla człowieka? Jego jad nie stanowi istotnego zagrożenia
Wiadomość o kolejnym jadowitym wężu w Polsce może niepokoić, ale nie ma powodów do paniki. Wydzielina wytwarzana przez gniewosza nie jest uznawana za niebezpieczną dla ludzi. Zwierzę zwykle unika człowieka i nie jest wobec niego agresywne. Nie warto jednak próbować go chwytać, ponieważ przestraszony może się bronić. Gniewosz poluje głównie na jaszczurki, w tym padalce. W jego jadłospisie znajdują się również drobne ssaki, płazy, a niekiedy inne węże. Złapaną zdobycz oplata ciałem i obezwładnia, zanim ją połknie. Naukowcy przypuszczają, iż aparat jadowy może dodatkowo pomagać mu podczas polowania na niewielkie zwierzęta.


O gruczole jadowym gniewosza wiadomo od ponad 100 lat. Teraz naukowcy odkryli coś nowego
Alessandro Paterna i Grégoire Meier dokładnie przyjrzeli się budowie głowy gniewosza plamistego. Choć o obecności gruczołu jadowego u tego gatunku wiadomo od ponad 100 lat, dopiero teraz szczegółowo opisano jego tylne zęby. Badacze odkryli, iż są one lekko rowkowane i otoczone miękką tkanką dziąsła, połączoną z gruczołem Duvernoya. To zmodyfikowany gruczoł ślinowy, który wytwarza toksyczną wydzielinę. Taka budowa pozwala wprowadzać niewielkie ilości jadu do ciała zdobyczy. Wyniki badań opublikowano 20 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie naukowym ''Zootaxa''. Na ich podstawie naukowcy zaproponowali, by gniewosza plamistego zaliczyć do węży jadowitych. Nie oznacza to jednak, iż stał się on bardziej niebezpieczny dla człowieka. Zmieniła się jedynie wiedza o budowie jego aparatu jadowego.