„Hortus Deliciarium” w Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu

2 dni temu

Hortus Deliciarum (z łac. Ogród rozkoszy) to opowieść, która splata duchowość, technologię i przemoc, prowadząc widzów poprzez świat cyfrowych pokus i nadmiaru ku próbie oczyszczenia i odkupienia. Wystawa nawiązuje do średniowiecznego rękopisu Hortus deliciarum Herrady z Landsbergu oraz tryptyku Ogrodu rozkoszy ziemskich Hieronima Boscha. Od ogrodu duchowej rozkoszy jako średniowiecznego kompendium wiedzy, poprzez Boschowską fascynację ciałem, zabawą i pożądaniem, po produkowane i zapośredniczone technologicznie pragnienie – ekspozycja aktualizuje i rozszerza spojrzenie na osadzony w europejskiej tradycji intelektualnej hortus, rozważając, co dzieje się z jego naturą, gdy doświadczenie ciała i ducha jest zapośredniczone przez maszyny, narzędzia i technologiczne odpady.

Twórczość Kobiet Anten (Agata Konarska, Agata Lankamer) wyrasta z fascynacji mitem, magią, technologią oraz mechanizmami kontroli i władzy, podczas gdy kinetyczne instalacje Adama Martyniaka ożywiają odpadowe minerały, odwołując się do świata roślin, energii i koncepcji głębokiego czasu. Zestawiając te dwie wizje artystyczne, odsłania się ich wspólny korzeń – należy je czytać jako historię o infrastrukturach. O tym, co stoi za naszymi pragnieniami, ekstatycznym dopaminowym ciągiem, hormonalnym hajem. To opowieść o infrastrukturach przyjemności i tortur, jak i o infrastrukturach energetycznego napędu, które je podtrzymują, wraz z ich pozostałościami i resztkami. Nasze pragnienia nie są niematerialne – potrzebują pobudzających nas maszyn zasilanych pędzącymi po cynowych obwodach impulsami. Przyjemność jednak nie kończy się w momencie spełnienia – przenosi się dalej, w nawyk, w kompulsywny powrót do ekranu, w ślad odkładający się w materii długo po tym, jak pragnienie zostało zaspokojone.

Agata Konarska, Agata Lankamer, „Immoral Guild GIRLS PACK”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Sweaty Pants”, „The Gospel of Aerial”, „Ogrody Samotności”, fot. Wiktor Piskorz
Adam Martyniak, „Undead”, fot. Wiktor Piskorz
Adam Martyniak, „Zastępcy Słońca”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Codex Gigas”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Kobiety Anteny”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „LORA XL UltraReal [blond and brunette]”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Ogrody Samotności”, fot. Wiktor Piskorz

Średniowieczne obrazy tortur, grzechu, wstydu i pokuty spotykają się tu z deepfake’ami, pornografią, sztuczną inteligencją i kulturą nieustannego pobudzenia. Towarzyszy im przerobiona materia ekstraktów ropy naftowej, przetwarzanej na spalinowy napęd. Stąd też rzeczywistość czarnych luster ekranu i cyfrowych bachanaliów spleciona jest z algorytmiczną przemocą i kontrolą – współczesne technologie można widzieć jako skeumorfy[ref]Za Słownikiem Języka Polskiego PWN: skeumorfizm to dokładne odtworzenie kształtu, barwy i funkcji przedmiotu oryginalnego w materiale zastępczym.[/ref]. W teorii projektowania to zjawisko opisujące nowe formy, które zachowują cechy formalne swoich poprzedników, choćby jeżeli różnią się materiałem lub statusem ontycznym. Jak pulpity naszych laptopów oddające układ biurka XIX-wiecznego urzędnika. To właśnie współczesne technologie są nowymi narzędziami dawnych mechanizmów kontroli, które pod kostiumem urządzeń mających przynieść doświadczenie osobistego spełnienia, realizują ukryte w nich metody podporządkowania i ustanawiania relacji władzy.

Agata Konarska, Agata Lankamer, „Harness Panel Gag [Sci-Fi]”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Sweaty Pants [PYTHON (TM) UNLOCKED]”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Giantess Foot Crush [Meathook position]”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Giantess Foot Crush [Meathook position]”, fot. Wiktor Piskorz
Adam Martyniak, „Stress Release”, fot. Wiktor Piskorz
Agata Konarska, Agata Lankamer, „Codex Gigas”, fot. Wiktor Piskorz

Ekspozycję zaprojektowano tak, by oddawała stan przejścia przez ogród współczesnych rozkoszy, wypełnionych jednostkowymi przyjemnościami zażywanymi przed ekranem monitora, przy asyście w jakimś stopniu ożywionych, bulgoczących quasi-organizmów, przypominających rośliny i wypełnionych prostymi silnikami przetworzonych opon, ku stopniowemu wyciszeniu, poszukiwaniu nowego początku i odkupieniu. Podróż przez dwa piętra empor Galerii EL to zetknięcie się z ogrodem na wspak – nie miejscem wzrostu roślin, ich pielęgnacji, relaksu i wypoczynku, ale miejscem tresury i kontroli, w którym ślady naszych pragnień: hormonalne, afektywne, energetyczne, odkładają się w materii z tą samą powolnością, z jaką w ziemi odkładają się minerały w perspektywie głębokiego czasu.

Hortus Deliciarum staje się ilustracją technognozy – splotu duchowości i technologii, w którym religijne i magiczne impulsy nie znikają wraz z postępem technicznym, ale znajdują w nim nowy, cyfrowy nośnik. Ogród rozkoszy, dawniej przestrzeń kontemplacji i wzrostu, dziś staje się polem, na którym duchowe pragnienie transcendencji rozgrywa się poprzez ekran, kabel i silnik – szukając oczyszczenia nie w ucieczce od materii, ale w jej najbardziej odpadowej, zużytej postaci. Od ogrodu rozkoszy ku jego odwróceniu – przestrzeni samotności, przemiany i poszukiwania duchowego oczyszczenia w matni, która może nie mieć końca.

Idź do oryginalnego materiału